Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Σε διαβούλευση το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο – Τι προβλέπει

• περιοχές Natura 2000, με έμφαση στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας,
• λοιπές ειδικά προστατευόμενες περιοχές,
• δάση και δασικές εκτάσεις,
• περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 m.,
• μνημεία και αρχαιολογικές ζώνες,
• νησιωτικές και τουριστικές περιοχές,
• ενώ δημιουργείται ένα σταθερό και διαφανές πλαίσιο για επενδύσεις και αδειοδοτήσεις.

Ειδικότερα, το νέο ΕΧΠ βάζει σαφείς κανόνες στη χωροθέτηση των ΑΠΕ, ώστε η βιώσιμη ανάπτυξη να προχωρήσει με σχέδιο, προστασία του περιβάλλοντος και σεβασμό στις τοπικές κοινωνίες.

2) Ποιες τεχνολογίες ΑΠΕ καλύπτει το νέο πλαίσιο και ποιες εξαιρούνται;

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο καλύπτει το σύνολο των βασικών τεχνολογιών Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και αποθήκευσης ενέργειας. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει: φωτοβολταϊκούς σταθμούς, αιολικά πάρκα, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, μονάδες βιομάζας, βιοαερίου και βιορρευστών, γεωθερμικές εγκαταστάσεις, καθώς και -για πρώτη φορά- τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, όπως μπαταρίες.

Παράλληλα, το νέο πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένες εξαιρέσεις, ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου και να μην ανατρέπονται υφιστάμενες επενδύσεις και μικρές ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Εκτός πεδίου εφαρμογής παραμένουν:

• έργα που λειτουργούν ήδη ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης,
• μικρές εγκαταστάσεις ΑΠΕ που εξαιρούνται από αδειοδοτικές διαδικασίες,
• μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα και έργα αντλησιοταμίευσης,
• καθώς και φωτοβολταϊκά που εγκαθίστανται σε στέγες κτιρίων.

Με αυτόν τον τρόπο, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εστιάζει κυρίως στη χωροθέτηση των μεγάλων έργων που έχουν τη μεγαλύτερη επίδραση στο περιβάλλον, στο τοπίο και στις χρήσεις γης, διαμορφώνοντας για πρώτη φορά ένα ενιαίο και ξεκάθαρο πλαίσιο κανόνων σε εθνικό επίπεδο.

3) Πού απαγορεύεται πλέον η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών;

Για πρώτη φορά θεσπίζονται ενιαίοι και αυστηροί κανόνες προστασίας για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε ολόκληρη τη χώρα.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προβλέπει ότι φωτοβολταϊκά δεν μπορούν να εγκαθίστανται σε περιοχές ιδιαίτερης περιβαλλοντικής, φυσικής και πολιτιστικής αξίας, ώστε η ανάπτυξη των ΑΠΕ να γίνεται με σεβασμό στο τοπίο, τη βιοποικιλότητα και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας.

Στις περιοχές όπου πλέον απαγορεύεται οριζόντια η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών περιλαμβάνονται:

• όλες οι περιοχές Natura 2000,
• δάση, καθώς και δασικές εκτάσεις,
• υγρότοποι Ραμσάρ και μικροί νησιωτικοί υγρότοποι,
• εθνικοί δρυμοί, αισθητικά δάση και προστατευόμενα τοπία,
• μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και αρχαιολογικές ζώνες αυξημένης προστασίας,
• σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, καθώς και σε πυρήνες εθνικών δρυμών,
• περιοχές με προστατευόμενες ή εγκαταλελειμμένες αναβαθμίδες,
• περιοχές άνευ δρόμων που καθορίζονται από το ΥΠΕΝ,
• ακτές κολύμβησης.

Με τις νέες ρυθμίσεις μπαίνει τέλος στην άναρχη χωροθέτηση έργων σε ευαίσθητες περιοχές και δημιουργείται, για πρώτη φορά, ένα σαφές εθνικό πλαίσιο προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος της χώρας.

4) Πέραν των περιοχών αποκλεισμού των φωτοβολταϊκών, τι όρια μπαίνουν πλέον στην κάλυψη γης από φωτοβολταϊκά;

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει για πρώτη φορά οριζόντιο, για όλη την επικράτεια, όριο στην κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, προκειμένου να προστατευθεί το τοπίο, η αγροτική γη και η ισορροπία των τοπικών χρήσεων.

Συγκεκριμένα, το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης.

Ο περιορισμός αυτός αφορά έργα που δεν έχουν ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση και εισάγεται ώστε:

• να αποτραπεί η υπερσυγκέντρωση έργων σε συγκεκριμένες περιοχές,
• να περιοριστεί η οπτική και περιβαλλοντική επιβάρυνση,
• να προστατευθεί η παραγωγική γη και η τοπική οικονομία,
• και να διασφαλιστεί πιο ισόρροπη και δίκαιη ανάπτυξη των ΑΠΕ σε όλη τη χώρα.

Με αυτόν τον τρόπο, η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών αποκτά σαφή χωρικά όρια και προχωρά με κανόνες βιωσιμότητας, προστασίας του περιβάλλοντος και σεβασμού στις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

5) Πού δεν επιτρέπεται πλέον η εγκατάσταση αιολικών πάρκων;

Για πρώτη φορά η χώρα αποκτά σαφείς, αυστηρούς και ενιαίους κανόνες για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων, βάζοντας τέλος στην αβεβαιότητα και διασφαλίζοντας ουσιαστική προστασία για το περιβάλλον, το τοπίο και τις τοπικές κοινωνίες.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει ξεκάθαρες ζώνες αποκλεισμού, ώστε η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας να προχωρήσει με τάξη, ισορροπία και σεβασμό στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Αιολικά πάρκα εφεξής δεν επιτρέπονται, οριζόντια:

• Στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης
• Εντός περιοχών με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200 m.
• Εντός των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) – δηλαδή περιοχών προστασίας της ορνιθοπανίδας που αποτελούν μέρος του δικτύου NATURA 2000. Επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, στην περίπτωση που συντρέχουν ταυτόχρονα 2 προϋποθέσεις:

– προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και

– το αιολικό δυναμικό είναι μεγαλύτερο από 7,5m/s (σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που έχει στην ιστοσελίδα της η ΡΑΑΕΥ)

• Σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
• Σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, καθώς και στους πυρήνες των εθνικών δρυμών
• Εντός των ζωνών απολύτου προστασίας της φύσης και των ζωνών προστασίας της φύσης του ν. 1650/1986
• Σε νησιά με έκταση μικρότερη από 300 τ. χλμ., εκτός αν αφορούν την κάλυψη αναγκών δημοσίου συμφέροντος του εκάστοτε νησιού (π.χ. εγκαταστάσεις αφαλάτωσης)
• Σε περιοχές με υψηλή τουριστική ανάπτυξη, όπως αυτές ορίζονται στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό
• Σε εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού – αναψυχής
• Σε τμήματα των λατομικών περιοχών και μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών που λειτουργούν επιφανειακά
• Σε περιοχές άνευ δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ
• Σε ακτές κολύμβησης.

Με το νέο πλαίσιο, η χώρα αποκτά για πρώτη φορά έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που συνδυάζει την ενεργειακή ασφάλεια, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου της Ελλάδας, που δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά δύο πλευρές της ίδιας εθνικής στρατηγικής.

6) Σε ποιες περιοχές θα μπορούν να αναπτύσσονται αιολικά πάρκα;

Για πρώτη φορά το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ καθορίζει συγκεκριμένες «Περιοχές Καταλληλότητας» για την ανάπτυξη αιολικών πάρκων, με βάση επιστημονικά και αντικειμενικά κριτήρια.

Αιολικά πάρκα θα μπορούν να αναπτύσσονται μόνο σε Δημοτικές Ενότητες με επαρκές αιολικό δυναμικό, όπως αυτό αποτυπώνεται στον επίσημο αιολικό χάρτη της ΡΑΑΕΥ, και πάντα υπό αυστηρές προϋποθέσεις προστασίας του περιβάλλοντος και του τοπίου.

Επισημαίνεται ότι η χωροθέτηση αιολικών σταθμών επιτρέπεται μόνο σε αυτές τις περιοχές και υπό την προϋπόθεση ότι δεν ισχύει κάποιος από τους ανωτέρω (ειδικότερους) περιορισμούς, όπως υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, υγρότοποι Ραμσάρ κτλ., καθώς και λαμβάνοντας υπόψη την υπολειπόμενη έκταση της Δημοτικής Ενότητας, σύμφωνα με τη φέρουσα ικανότητα, όπως ισχύει έως σήμερα.

Στόχος είναι η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας να γίνεται οργανωμένα, με σεβασμό στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.

7) Πώς προστατεύονται τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι;

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ ενισχύει την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, διασφαλίζοντας ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ προχωρά με σεβασμό στην πολιτιστική ταυτότητα κάθε περιοχής.

Στις περιπτώσεις όπου σχεδιάζονται φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις κοντά σε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς, αρχαιολογικούς χώρους ή ζώνες προστασίας, προβλέπεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης θέασης.

Η μελέτη αυτή αξιολογεί την οπτική ένταξη του έργου στο τοπίο, τη σχέση του με τον ιστορικό και πολιτιστικό χαρακτήρα της περιοχής, καθώς και την πιθανή επίδρασή του στην εικόνα σημαντικών μνημείων και αρχαιολογικών τόπων.

Στόχος είναι η βιώσιμη μετάβαση να προχωρά με ισορροπία, συνδυάζοντας την ενεργειακή ανάπτυξη με την ουσιαστική προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και του ιδιαίτερου χαρακτήρα των τοπίων της χώρας.

8) Γιατί η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί εθνική προτεραιότητα;

Η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αποτελεί στρατηγική επιλογή για την ενεργειακή ασφάλεια, την ενεργειακή αυτονομία και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα της χώρας.

Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών και ενεργειακών προκλήσεων, οι ΑΠΕ μειώνουν την εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ενισχύουν τη σταθερότητα του ενεργειακού συστήματος και συμβάλλουν στη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Παράλληλα, η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί βασικό πυλώνα του εθνικού και ευρωπαϊκού σχεδιασμού για την κλιματική ουδετερότητα, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη δημιουργία νέων επενδύσεων και υποδομών σε ολόκληρη τη χώρα.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ έρχεται ακριβώς να στηρίξει αυτή τη μετάβαση, με σαφείς κανόνες, χωρική οργάνωση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

9) Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ περιορίζει ή διευκολύνει την ανάπτυξη των ΑΠΕ;

Με το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ ενισχύουμε το πλαίσιο για την ισορροπημένη ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην Ελλάδα, με πιο σαφείς και αυστηρούς κανόνες, με σεβασμό στο περιβάλλον και μέριμνα για τις τοπικές κοινωνίες.

Με ξεκάθαρες περιοχές καταλληλότητας, ενιαίους κανόνες χωροθέτησης και σαφή όρια προστασίας, μειώνονται οι αβεβαιότητες, οι συγκρούσεις χρήσεων γης και οι καθυστερήσεις που συχνά δημιουργούσαν προβλήματα τόσο στις τοπικές κοινωνίες όσο και στις ίδιες τις επενδύσεις.

Για πρώτη φορά, η ανάπτυξη των ΑΠΕ εντάσσεται σε έναν ολοκληρωμένο εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό που συνδυάζει την ενεργειακή ασφάλεια, τη βιώσμη ανάπτυξη, την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη αναπτυξιακή προοπτική κάθε περιοχής.

Με το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ, η χώρα αποκτά για πρώτη φορά τους σαφείς κανόνες και τον στρατηγικό σχεδιασμό που απαιτούνται για να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των ΑΠΕ με σταθερό και βιώσιμο τρόπο.

10) Τι συμβαίνει με τα ήδη αδειοδοτημένα ή υπό διαδικασία αδειοδότησης έργα;

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ διασφαλίζει τη συνέχεια και τη σταθερότητα των επενδύσεων που έχουν ήδη δρομολογηθεί, προστατεύοντας παράλληλα την ασφάλεια δικαίου.

Τα έργα που λειτουργούν ήδη, καθώς και όσα βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, εξακολουθούν να διέπονται από το ισχύον χωροταξικό πλαίσιο.

Η πρόβλεψη αυτή αφορά έργα που είτε έχουν ήδη λάβει άδεια, είτε έχουν ήδη λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησής τους, πριν από τη δημόσια διαβούλευση του νέου πλαισίου.

Με αυτόν τον τρόπο, προστατεύεται η ασφάλεια των επενδύσεων, αποφεύπονται αιφνίδιες αλλαγές κανόνων, ενώ παράλληλα τίθενται οριζόντιοι και ενιαίοι κανόνες χωροθέτησης για όλες τις νέες εγκαταστάσεις.

11) Τι προβλέπει το νέο ΕΧΠ για τον θαλάσσιο χώρο;

Για πρώτη φορά η χώρα αποκτά ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο χωροταξικού σχεδιασμού και για τον θαλάσσιο χώρο, συνδέοντας την ανάπτυξη των θαλάσσιων ΑΠΕ με τον συνολικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό της Ελλάδας.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εισάγει ειδικούς κανόνες χωροθέτησης για αιολικές και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις στη θάλασσα, αναγνωρίζοντας τη στρατηγική σημασία του θαλάσσιου χώρου για την ενεργειακή ασφάλεια, την ενεργειακή αυτονομία και τη γεωπολιτική θέση της χώρας.

Για πρώτη φορά προβλέπονται συγκεκριμένες περιοχές προστασίας και αποκλεισμού, ειδικά κριτήρια χωροθέτησης, καθώς και υποχρεωτικές εξειδικευμένες μελέτες για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των οικοσυστημάτων.

Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα περνά για πρώτη φορά σε μια νέα εποχή συνεκτικού χερσαίου και θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με σαφείς κανόνες, στρατηγική κατεύθυνση και ισχυρές περιβαλλοντικές δικλίδες προστασίας.

12) Πώς προστατεύονται οι περιοχές με υψηλό τουριστικό ενδιαφέρον;

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει για πρώτη φορά με σαφή τρόπο ότι ο τουρισμός, το τοπίο και η ιδιαίτερη φυσιογνωμία πολλών περιοχών της χώρας αποτελούν εθνικό αναπτυξιακό κεφάλαιο που πρέπει να προστατεύεται.

Γι’ αυτό προβλέπονται αυστηροί περιορισμοί στην ανάπτυξη έργων ΑΠΕ σε περιοχές υψηλής τουριστικής ανάπτυξης, όπως αυτές καθορίζονται από το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό.

13) Τι αλλάζει για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του δικτύου Natura 2000;

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εισάγει για πρώτη φορά ένα ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο προστασίας για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του δικτύου Natura 2000, δηλαδή τις περιοχές που προστατεύουν ειδικά την ορνιθοπανίδα της χώρας.

Στις περιοχές αυτές, η εγκατάσταση αιολικών πάρκων επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα, απαιτείται, σωρευτικά:

• να προβλέπεται ρητά από την εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη της περιοχής,
• και να τεκμηριώνεται υψηλό αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/s.

Στόχος είναι η ανάπτυξη των ΑΠΕ να προχωρά με επιστημονικά κριτήρια, περιβαλλοντική ευθύνη και ισορροπία ανάμεσα στην ενεργειακή μετάβαση και την προστασία του φυσικού πλούτου της χώρας.

14) Τι σημαίνει η συγχρονισμένη προσέγγιση με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία;

Για πρώτη φορά η χώρα προχωρά ταυτόχρονα στον σχεδιασμό τριών κρίσιμων Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων – για τις ΑΠΕ, τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία – ώστε οι μεγάλες αναπτυξιακές πολιτικές να λειτουργούν συντονισμένα και όχι αποσπασματικά.

Αυτό σημαίνει ότι η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ δεν εξετάζεται πλέον μεμονωμένα, αλλά σε συνάρτηση με τις τουριστικές δραστηριότητες, τη βιομηχανική ανάπτυξη, τις χρήσεις γης και τις ανάγκες προστασίας του περιβάλλοντος και του τοπίου.

Με αυτόν τον τρόπο, η χώρα αποκτά έναν σύγχρονο και στρατηγικό χωροταξικό σχεδιασμό με ορίζοντα δεκαετιών.

15) Ποιες είναι οι βασικές οικονομικές και αναπτυξιακές επιπτώσεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ;

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ δημιουργεί ένα σαφές, ενιαίο και προβλέψιμο πλαίσιο κανόνων για την ανάπτυξη των ΑΠΕ σε όλη τη χώρα.

Με ξεκάθαρους όρους χωροθέτησης, ζώνες προστασίας και συγκεκριμένα όρια ανάπτυξης, μειώνεται σημαντικά η αβεβαιότητα για επενδύσεις και αδειοδοτήσεις, ενώ ενισχύεται η ασφάλεια δικαίου για πολίτες, επενδυτές και τοπικές κοινωνίες.

Η χώρα αποκτά πλέον ένα σταθερό πλαίσιο κανόνων, ώστε η ανάπτυξη των ΑΠΕ να προχωρά με βιώσιμο τρόπο, χωρική ισορροπία και μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό ορίζοντα.

16) Πώς διασφαλίζεται η συμμετοχή των πολιτών στη διαμόρφωση των νέων ρυθμίσεων;

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ τίθεται σε δημόσια διαβούλευση για 35 ημέρες, ώστε πολίτες, τοπικές κοινωνίες, δήμοι, επιστημονικοί φορείς και επιχειρήσεις να συμμετάσχουν ενεργά στη διαμόρφωση του νέου πλαισίου.

Η διαδικασία αυτή διασφαλίζει διαφάνεια, δημόσιο διάλογο και ουσιαστική συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων πλευρών σε έναν σχεδιασμό που αφορά το μέλλον της ενέργειας, του περιβάλλοντος και της ανάπτυξης της χώρας.

17) Ποιο είναι το όραμα για τις ΑΠΕ έως το 2050;

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ αποτελεί μέρος ενός συνολικού εθνικού σχεδιασμού με ορίζοντα το 2050, που στόχο έχει να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια, την ενεργειακή αυτονομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας.

Το πλαίσιο ευθυγραμμίζεται με το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και προβλέπει περαιτέρω αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, ενίσχυση των υποδομών αποθήκευσης ενέργειας και των διασυνδέσεων, καλύτερη αξιοποίηση του χερσαίου και θαλάσσιου δυναμικού της χώρας και σταδιακή μετάβαση σε ένα πιο καθαρό, ανθεκτικό και σύγχρονο ενεργειακό μοντέλο.

Στόχος είναι η Ελλάδα να παραμείνει ισχυρός ενεργειακός κόμβος στη νοτιοανατολική Ευρώπη, συνδυάζοντας τη βιώσιμη ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος, τη χωρική ισορροπία και τη μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.

ΥΠΕΝ: Πιο σαφείς και αυστηροί κανόνες με σεβασμό στο περιβάλλον

Σύμφωνα με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, «στην κρίσιμη γεωπολιτικά συγκυρία που διανύουμε, η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί τμήμα της εθνικής ασφάλειας. Γι’ αυτό η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας της Πατρίδας μας συνιστά προτεραιότητα για την Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Παράλληλα, η κλιματική κρίση και η επιτακτική ανάγκη για στροφή σε μία πιο βιώσιμη παραγωγή ενέργειας, ταυτόχρονα με την εξέλιξη της τεχνολογίας και τις νέες δυνατότητες για αξιοποίηση των ανεξάντλητων καθαρών πηγών, όπως ο ήλιος και ο άνεμος, και για αποθήκευση, καθιστούν τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) αναπόσπαστο εργαλείο ενεργειακής πολιτικής. Η Ελλάδα, επιπλέον, ανταποκρίνεται στις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις της, με αυξημένο μερίδιο ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, επέκταση των επενδύσεων σε αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και διασυνδέσεις, μείωση εκπομπών.

Τα τελευταία 7 χρόνια, η Ελλάδα έχει ήδη διανύσει μια σημαντική, ανοδική πορεία. Σήμερα, περισσότερο από το 50% της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουμε προέρχεται από ΑΠΕ, ενώ η χώρα μας κατατάσσεται 3η παγκοσμίως στη διείσδυση ηλιακής ενέργειας και 9η στην αιολική. Έχουμε καταφέρει να μειώσουμε την ηλεκτροπαραγωγή από τον ακριβό και ρυπογόνο λιγνίτη πάνω από 90% σε σχέση με το 2005, ενώ σήμερα έχουμε 18 GW από ΑΠΕ, ενώ συνολικά μέχρι το 2019 η εγκατεστημένη ισχύς μας ήταν 6,3 GW – τρεις φορές πάνω μέσα σε μία επταετία. Από το 2024, η Ελλάδα έχει γίνει καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας, αποδεικνύοντας ότι μπορεί να λειτουργήσει ως πυλώνας σταθερότητας και ασφάλειας για τη ΝΑ Ευρώπη.

Η πρόοδος αυτή χρειάζεται κανόνες, σχεδιασμό και ισορροπία. Μία ρεαλιστική ενεργειακή μετάβαση οικοδομείται με συνοχή, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση και την ανθρώπινη δραστηριότητα, ενώ στηρίζεται σε ένα χωρικό πλαίσιο που θα διασφαλίζει την ορθολογική εγκατάσταση των ΑΠΕ, την προστασία του περιβάλλοντος και τη δίκαιη κατανομή των ωφελειών. Αυτό ακριβώς επιδιώκει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: να θέσει σαφείς κανόνες, κριτήρια και περιορισμούς για τη χωροθέτηση των έργων, λαμβάνοντας υπόψη τις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, με ορίζοντα τις επόμενες δεκαετίες.

Για πρώτη φορά στη χώρα, το ΕΧΠ για τις ΑΠΕ δεν εκπονείται μεμονωμένα. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχωρά ταυτόχρονα στη θεσμοθέτηση τριών Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων: για τον τουρισμό, τη βιομηχανία και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι τα σχέδια αυτά δεν αλληλοσυγκρούονται, αλλά συνδέονται λειτουργικά και στρατηγικά. Αυτός ο συντονισμένος χωρικός σχεδιασμός αποτελεί ένα ολιστικό μοντέλο ανάπτυξης που πρώτη φορά υιοθετείται στη χώρα. Γιατί μόνο έτσι μπορούμε να αποφύγουμε τις αντιθέσεις του παρελθόντος: τις συγκρούσεις χρήσεων γης, την απουσία σχεδίου, την αβεβαιότητα.

Στόχος μας είναι μια Ελλάδα βιώσιμη, λειτουργική και δίκαιη. Που αξιοποιεί τις ΑΠΕ για να διασφαλίσει την ενεργειακή της ανεξαρτησία, που οργανώνει την ανάπτυξή της μακριά από αυθαιρεσίες και αντιφάσεις, που συνδέει την ενεργειακή μετάβαση με την περιφερειακή ανάπτυξη, μέσα σε ένα πλαίσιο ισορροπίας. Η ενεργειακή ασφάλεια είναι η νέα μορφή εθνικής ισχύος. Και αυτή την ισχύ οικοδομούμε με κανόνες, όρια και στρατηγική συνέπεια, με όραμα για μια Ελλάδα που παράγει, διασφαλίζεται και προοδεύει».

Το ΕΧΠ-ΑΠΕ

Το πρώτο ΕΧΠ-ΑΠΕ στη χώρα μας θεσπίστηκε τον Δεκέμβριο του 2008 και αποτέλεσε βάση, ώστε να αναπτυχθεί ο τομέας των ΑΠΕ στη χώρα.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ, που βγαίνει σήμερα σε δημόσια διαβούλευση, προχωράει περισσότερο,  θέτοντας κανόνες, κριτήρια και περιορισμούς, καθώς και δίνοντας κατευθύνσεις ως προς την εγκατάσταση των νέων σταθμών ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης. Λαμβάνει, δε, υπόψη τις νέες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, με απώτερο σκοπό την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας έως το 2050.

Α. Για τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς

Δεν επιτρέπονται εφεξής, οριζόντια:

• Σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000
• Σε δάση και δασικές εκτάσεις
• Σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
• Σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση
• Σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους
• Σε κηρυγμένα διατηρητέα μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και άλλα μνημεία μείζονος σημασίας, καθώς και οριοθετημένες αρχαιολογικές ζώνες προστασίας
• Σε περιοχές με προστατευόμενες ή/και εγκαταλελειμμένες αναβαθμίδες
• Σε περιοχές άνευ δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ
• Σε ακτές κολύμβησης

Τίθενται νέα κριτήρια και κανόνες χωροθέτησης, και ειδικότερα:

• Το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό εδαφικής κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς (που δεν έχουν αδειοδοτηθεί περιβαλλοντικά) δεν μπορεί να υπερβαίνει το 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα.
• Προβλέπεται η τήρηση ελάχιστων αποστάσεων για τη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών σταθμών (πχ. από οικιστικές δραστηριότητες) και συγκεκριμένα ποσοστά κάλυψης οπτικού ορίζοντα παρατηρητή.
• Προβλέπεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης θέασης σε περίπτωση εγκατάστασης Φ/Β εντός ζώνης 1.500 μ. από εγγεγραμμένα στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς και άλλα μείζονος σημασίας μνημεία, αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους, καθώς και εντός ζώνης 1.000 μ. από ζώνη απολύτου προστασίας (Ζώνη Α) των λοιπών αρχαιολογικών χώρων, κηρυγμένα πολιτιστικά μνημεία, ιστορικούς τόπους και παραδοσιακούς οικισμούς.

Β. Για τους αιολικούς σταθμούς

Δεν επιτρέπονται εφεξής, οριζόντια:

• Στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης
• Εντός περιοχών με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200m
• Σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
• Σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, καθώς και στους πυρήνες των εθνικών δρυμών
• Εντός των ζωνών απολύτου προστασίας της φύσης και των ζωνών προστασίας της φύσης του ν. 1650/1986
• Σε νησιά με έκταση μικρότερη από 300 τ.χλμ., εκτός αν αφορούν την κάλυψη αναγκών δημοσίου συμφέροντος του εκάστοτε νησιού (π.χ. εγκαταστάσεις αφαλάτωσης)
• Σε περιοχές με υψηλή τουριστική ανάπτυξη, όπως αυτές ορίζονται στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό
• Σε εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού – αναψυχής
• Σε τμήματα των λατομικών περιοχών και μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών που λειτουργούν επιφανειακά
• Σε περιοχές άνευ δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ
• Σε ακτές κολύμβησης.

Ειδικότερα, εντός των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), δηλαδή περιοχών προστασίας της ορνιθοπανίδας που αποτελούν μέρος του δικτύου NATURA 2000, επιτρέπονται αιολικοί σταθμοί μόνο κατ’ εξαίρεση, στην περίπτωση που συντρέχουν ταυτόχρονα 2 προϋποθέσεις:

– προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και

– το αιολικό δυναμικό είναι μεγαλύτερο από 7,5m/s (σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που έχει στην ιστοσελίδα της η ΡΑΑΕΥ).

Επιτρέπονται μόνο στις «Περιοχές Καταλληλότητας», δηλαδή σε Δημοτικές Ενότητες με αιολικό δυναμικό μεγαλύτερο από 4 m/s (σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που έχει στην ιστοσελίδα της η ΡΑΑΕΥ) – και μόνο υπό την προϋπόθεση ότι δεν ισχύει κάποιος από τους ανωτέρω (ειδικότερους) περιορισμούς, όπως υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, υγρότοποι Ραμσάρ κτλ., καθώς και λαμβάνοντας υπόψη την υπολειπόμενη έκταση της Δημοτικής Ενότητας, σύμφωνα τα στοιχεία της ΡΑΑΕΥ, όπως ισχύει έως σήμερα.

Στο νησιωτικό χώρο το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους (φέρουσα ικανότητα) από αιολικούς σταθμούς δεν μπορεί να υπερβαίνει το 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.

Γ. Πρόσθετες, οριζόντιες ρυθμίσεις

• Προβλέπονται ειδικά κριτήρια χωροθέτησης για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών σταθμών στον ηπειρωτικό και στον θαλάσσιο χώρο.
• Δίνονται κατευθύνσεις, προβλέπονται περιοχές αποκλεισμού και καθορίζονται κριτήρια και κανόνες χωροθέτησης για τις λοιπές τεχνολογίες (μικροί υδροηλεκτρικοί σταθμοί, σταθμοί βιομάζας/βιοαερίου/βιορρευστών, γεωθερμία, συστήματα αποθήκευσης – μπαταρίες).
• Δίνονται κατευθύνσεις για τη συνέργεια του πλαισίου με τα υπόλοιπα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια και τον υποκείμενο χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό.

Στο νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν υπάγονται:

• τα έργα που είναι ήδη σε λειτουργία,
• αυτά που έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση ή έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου τους έως την ημερομηνία θέσης του νέου ΕΧΠ σε δημόσια διαβούλευση,
• οι Εξαιρούμενοι σταθμοί ΑΠΕ (σταθμοί  οι οποίοι εξαιρούνται από Βεβαίωση Παραγωγού/Άδεια Εγκατάστασης & Λειτουργίας), πλην των φωτοβολταϊκών σταθμών (πχ. Βιομάζα/βιοαέριο <1MW, γεωθερμικοί σταθμοί <1MW, μικρές Α/Γ <60kW, μπαταρίες <1MW),
• οι σταθμοί αντλησιοταμίευσης και μεγάλοι υδροηλεκτρικοί σταθμοί >15MW,
• οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί που εγκαθίστανται σε στέγες κτιρίων.