28/5/2026
Νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει πώς το οξύ στρες επηρεάζει τον ιππόκαμπο στον εγκέφαλο και δυσκολεύει τη σύνδεση παλιών εμπειριών με νέες πληροφορίες.
Πώς το στρες επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου
Μια απαιτητική συνέντευξη εργασίας ή μια έντονα αγχωτική στιγμή μπορεί να επηρεάσει πολύ περισσότερο τον εγκέφαλο απ’ όσο πιστεύαμε. Νέα έρευνα δείχνει ότι το οξύ στρες αποδυναμώνει την ικανότητα του ανθρώπου να συνδέει αναμνήσεις με νέες πληροφορίες, περιορίζοντας έτσι τη διορατικότητα και την εξαγωγή συμπερασμάτων.
Το χρόνιο στρες προκαλεί πραγματική συρρίκνωση του εγκεφάλου, μειώνοντας τον όγκο της γκρίζας ουσίας σε κρίσιμες περιοχές που ελέγχουν τα συναισθήματα, τον αυτοέλεγχο και τις φυσιολογικές λειτουργίες του σώματος.
Ήδη μελέτες από το παρελθόν όπως αυτή του Πανεπιστημίου του Yale που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Biological Psychiatry, είχε δείξει ότι ακόμη και σε υγιή άτομα η εμπειρία αγχωτικών γεγονότων ζωής, όπως ένα διαζύγιο, η απώλεια εργασίας ή ο θάνατος αγαπημένου προσώπου, οδηγεί σε σημαντική μείωση της γκρίζας ουσίας στον μέσο προμετωπιαίο φλοιό.
Ακόμη οι ερευνητές εντόπισαν ότι κάθε επιπλέον αγχωτικό γεγονός ζωής συσχετιζόταν με μικρότερο όγκο γκρίζας ουσίας σε αυτές τις περιοχές, οι οποίες ρυθμίζουν τα συναισθήματα, τον αυτοέλεγχο, την κοινωνική επεξεργασία και φυσιολογικές λειτουργίες όπως η αρτηριακή πίεση και τα επίπεδα γλυκόζης.
Τώρα, στη λίστα με τα αρνητικά προστίθεται και το ότι το οξύ στρες φαίνεται πως διαταράσσει έναν βασικό μηχανισμό του εγκεφάλου που επιτρέπει στους ανθρώπους να συνδυάζουν παλιές εμπειρίες με νέα δεδομένα. Η διαδικασία αυτή είναι κρίσιμη για τη λήψη αποφάσεων, την κατανόηση καταστάσεων και την εξαγωγή συμπερασμάτων στην καθημερινότητα.
Η νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science Advances συνδύασε ψυχολογικά τεστ και απεικονιστικές εξετάσεις εγκεφάλου, προκειμένου να καταγράψει τι ακριβώς συμβαίνει όταν κάποιος βρίσκεται υπό έντονη πίεση.
Ο νευροεπιστήμονας Brice Kuhl από το University of Oregon χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι οι επιστήμονες κατάφεραν να δουν «τι ακριβώς πηγαίνει στραβά» στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του στρες.
Ο ρόλος του ιππόκαμπου στις μνήμες και τα συμπεράσματα
Ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί μια γνωστική λειτουργία που ονομάζεται «ενσωμάτωση» για να συνδέει νέες πληροφορίες με ήδη υπάρχουσες αναμνήσεις.
Ένα απλό παράδειγμα είναι όταν κάποιος θυμάται έναν φίλο να φορά ένα έντονο πράσινο μπουφάν και λίγο αργότερα βλέπει το ίδιο μπουφάν σε ένα πάρκο. Ο εγκέφαλος ενώνει τα δύο στοιχεία και οδηγείται στο συμπέρασμα ότι ο φίλος πιθανότατα βρίσκεται εκεί.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζει ο ιππόκαμπος, περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη. Ωστόσο, πρόκειται και για μία από τις περιοχές που επηρεάζονται περισσότερο από το στρες.
Για αυτόν τον λόγο, ο γνωστικός ψυχολόγος Lars Schwabe και η ερευνητική του ομάδα από το University of Hamburg αποφάσισαν να μελετήσουν πώς οι συνθήκες πίεσης μεταβάλλουν αυτή τη λειτουργία.
Η δοκιμασία που έβαλε τους συμμετέχοντες υπό πίεση
Στο πρώτο στάδιο της έρευνας, 121 συμμετέχοντες κλήθηκαν να απομνημονεύσουν ζευγάρια εικόνων. Κάθε ζευγάρι περιείχε ένα ζώο μαζί με ένα πρόσωπο ή ένα τοπίο.
Την επόμενη ημέρα, περίπου οι μισοί συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε μια προσομοίωση συνέντευξης εργασίας. Έπρεπε να υποστηρίξουν γιατί ήταν κατάλληλοι για έναν υποθετικό ρόλο, ενώ παράλληλα έκαναν δύσκολους νοητικούς μαθηματικούς υπολογισμούς.
Η ομάδα ελέγχου έκανε μια πολύ πιο χαλαρή διαδικασία: Μια απλή ομιλία και εύκολες μαθηματικές πράξεις.
Στη συνέχεια, όλοι οι συμμετέχοντες είδαν νέα ζευγάρια εικόνων που συνέδεαν ζώα με τρισδιάστατα σχήματα.
Τι αποκάλυψαν οι εξετάσεις fMRI
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) για να παρακολουθήσουν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου σε πραγματικό χρόνο.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες που είχαν υποστεί στρες παρουσίαζαν αισθητά μειωμένη ενεργοποίηση στις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανάκληση προηγούμενων εμπειριών.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό σημαίνει ότι ο εγκέφαλος δυσκολευόταν να «φέρει πίσω» παλιές αναμνηστικές πληροφορίες τη στιγμή που δεχόταν νέα δεδομένα.
Τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης
- Το οξύ στρες επηρεάζει άμεσα τον ιππόκαμπο
- Η σύνδεση παλιών και νέων πληροφοριών γίνεται πιο αδύναμη
- Η εγκεφαλική δραστηριότητα που σχετίζεται με τις μνήμες μειώνεται
- Η διορατικότητα και η εξαγωγή συμπερασμάτων δυσκολεύουν υπό πίεση
- Οι αλλαγές εντοπίστηκαν μέσω λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (fMRI)
Ο Brice Kuhl περιέγραψε το φαινόμενο λέγοντας: «Κανονικά, όταν κωδικοποιείτε κάτι νέο, υπάρχει μια μικρή αναλαμπή της προηγούμενης εμπειρίας που έρχεται στο μυαλό». Όπως σημείωσε, αυτή η «αναλαμπή» έλειπε σχεδόν πλήρως στους ανθρώπους που βρίσκονταν υπό στρες.
Γιατί οι επιδόσεις παρέμειναν ίδιες
Παρά τις σημαντικές διαφορές στη λειτουργία του εγκεφάλου, οι συμμετέχοντες που είχαν εκτεθεί σε στρες δεν έκαναν περισσότερα λάθη στα τεστ σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι η λειτουργική μαγνητική τομογραφία ανιχνεύει πολύ πιο λεπτές αλλαγές στη μνήμη και στη νευρωνική δραστηριότητα απ’ ό,τι μπορούν να αποτυπώσουν οι συμπεριφορικές δοκιμασίες.
Η επόμενη φάση της έρευνας θα περιλαμβάνει πειράματα σε τρωκτικά, με στόχο να αποσαφηνιστούν οι βιολογικοί μηχανισμοί πίσω από το φαινόμενο και να εντοπιστούν πιθανοί τρόποι περιορισμού των επιπτώσεων του στρες στον εγκέφαλο.
Πηγή φωτογραφίας: https://secure.gravatar.com
