9/11/2026
Η επιστήμη έχει καταφέρει κάτι που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε αδιανόητο: να αξιοποιήσει το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα ενός ανθρώπου, να τροποποιήσει τα κύτταρά του στο εργαστήριο και να τα στρέψει εναντίον του καρκίνου. Να δημιουργήσει νέες θεραπευτικές δυνατότητες για ασθενείς με:
- λευχαιμίες,
- λεμφώματα και
- πολλαπλό μυέλωμα,
ακόμη και όταν προηγούμενες θεραπείες έχουν αποτύχει.
Κι όμως, πίσω από αυτή την εντυπωσιακή επιστημονική πρόοδο εξακολουθεί να υπάρχει μια σκληρή πραγματικότητα: το γεγονός ότι μια θεραπεία υπάρχει δεν σημαίνει ότι ο ασθενής μπορεί και να τη λάβει.
Το κόστος ορισμένων προηγμένων κυτταρικών θεραπειών μπορεί να ξεπερνά τις 300.000 ευρώ ανά ασθενή:
- οι περιορισμοί στην παραγωγή,
- η διαθεσιμότητα των θεραπευτικών προϊόντων και
- οι διαδικασίες πρόσβασης
δημιουργούν πρόσθετα εμπόδια. Για ορισμένους Έλληνες ασθενείς, η αναζήτηση μιας θεραπευτικής επιλογής εξακολουθεί να περνά από εξειδικευμένα κέντρα του εξωτερικού.
Αυτή η πραγματικότητα αρχίζει να αλλάζει
Οι εξελίξεις που παρουσιάστηκαν στο 37ο Πανελλήνιο Αιματολογικό Συνέδριο, το οποίο πραγματοποιήθηκε στις 5–7 Νοεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, με διοργανώτρια την Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία, δημιουργούν μια σημαντική προοπτική: την εγχώρια παραγωγή προηγμένων κυτταρικών ανοσοθεραπειών.
Πρόκειται για θεραπείες όπως οι CAR-T, που έχουν ήδη αλλάξει την αντιμετώπιση συγκεκριμένων αιματολογικών κακοηθειών, αλλά και για άλλες κυτταρικές ανοσοθεραπείες, όπως οι TILs, που ανοίγουν νέους δρόμους στην αντιμετώπιση επιλεγμένων συμπαγών όγκων.
Και το σημαντικότερο είναι ότι η Ελλάδα δεν ξεκινά από το μηδέν. Διαθέτει:
- επιστήμονες με διεθνή παρουσία,
- ελληνικά κλινικά δεδομένα,
- ερευνητικές ομάδες και
- εξειδικευμένες παραγωγικές υποδομές.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο τι μπορεί να καταφέρει η ελληνική επιστήμη. Είναι πόσο γρήγορα αυτές οι δυνατότητες θα μετατραπούν σε πραγματικές θεραπευτικές επιλογές για τους ανθρώπους που τις χρειάζονται.
Η Ελλάδα έχει ήδη εμπειρία: 173 ασθενείς σε έξι νοσοκομεία.
Η πρόοδος των CAR-T θεραπειών δεν αποτυπώνεται μόνο στις μεγάλες διεθνείς κλινικές μελέτες. Υπάρχουν πλέον και ελληνικά επιστημονικά δεδομένα, δημοσιευμένα σε έγκυρα διεθνή περιοδικά.
Τον Μάιο του 2025 δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Medicine η ελληνική πολυκεντρική μελέτη «Management strategies for CAR-T cell therapy-related toxicities: results from a survey in Greece».
Η έρευνα συγκέντρωσε δεδομένα από 173 ενήλικες ασθενείς που είχαν υποβληθεί σε θεραπεία CAR-T σε έξι ελληνικά μεταμοσχευτικά κέντρα, έως τον Ιούνιο του 2024.
Από αυτούς, οι 156 έπασχαν από λέμφωμα μη Hodgkin και οι 17 από οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία Β-κυτταρικής σειράς. Η διάμεση ηλικία των ασθενών ήταν τα 50 έτη.
Στην έρευνα συμμετείχαν:
- το «Γ. Παπανικολάου» στη Θεσσαλονίκη,
- το Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός»,
- το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών,
- το Νοαοκομείο «Αττικόν»,
- το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ηρακλείου και
- το Νοσοκομείο «Λαϊκό».
Μεταξύ των επιστημόνων που υπογράφουν τη δημοσίευση βρίσκεται και ο καθηγητής Αιματολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης.
Η μελέτη επικεντρώθηκε σε μία από τις πιο απαιτητικές πλευρές της θεραπείας: τη διαχείριση σοβαρών επιπλοκών, όπως το σύνδρομο απελευθέρωσης κυτταροκινών (CRS) και το σύνδρομο νευροτοξικότητας που σχετίζεται με τα ανοσοδραστικά κύτταρα (ICANS).
Οι ερευνητές κατέγραψαν τις πρακτικές που εφαρμόζονται στα ελληνικά κέντρα, τη συχνότητα των επιπλοκών ανά θεραπευτικό προϊόν και τις στρατηγικές έγκαιρης αντιμετώπισής τους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αξιοποίηση εξειδικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων και εργαλείων παρακολούθησης, με στόχο τον περιορισμό της σοβαρής τοξικότητας. Οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι απαιτούνται μεγαλύτερες προοπτικές μελέτες για την ασφαλή εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την αποτελεσματικότητα συγκεκριμένων στρατηγικών πρόληψης.
Η συγκεκριμένη έρευνα δεν αξιολογούσε πρωτίστως τη μακροχρόνια επιβίωση των ασθενών ούτε αφορούσε θεραπείες CAR-T που είχαν παραχθεί στην Ελλάδα.
Αποδεικνύει, όμως, κάτι εξαιρετικά σημαντικό: η χώρα διαθέτει ήδη πραγματική κλινική εμπειρία στη χορήγηση και στη διαχείριση αυτών των σύνθετων θεραπειών. Και αυτή η εμπειρία αποτελεί πολύτιμη βάση για το επόμενο βήμα.
Η Ευρώπη επιταχύνει – Χιλιάδες ασθενείς λαμβάνουν πλέον CAR-T.
Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή επιστημονική κοινότητα καταγράφει μια εντυπωσιακή ανάπτυξη των κυτταρικών θεραπειών.
Σύμφωνα με την έκθεση δραστηριότητας της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Μεταμόσχευσης Αίματος και Μυελού των Οστών (EBMT) για το 2024, που δημοσιεύτηκε το 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Bone Marrow Transplantation, καταγράφηκαν 6.196 χορηγήσεις CAR-T από 278 κέντρα σε 30 χώρες. Από αυτές, οι 6.082 αφορούσαν πρώτες χορηγήσεις, αριθμός αυξημένος κατά 24,5% σε σχέση με το 2023.
Η δραστηριότητα αυτή αποτυπώνει τη σταδιακή ενσωμάτωση των κυτταρικών θεραπειών στη σύγχρονη αντιμετώπιση συγκεκριμένων αιματολογικών κακοηθειών. Η καταγραφή περιλαμβάνει ευρωπαϊκές και συνεργαζόμενες χώρες της EBMT και δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πρόσβαση εξακολουθεί να επηρεάζεται από τη διαθεσιμότητα εξειδικευμένων κέντρων, την παραγωγική δυναμικότητα, τις διαδικασίες αποζημίωσης και την οργάνωση των εθνικών συστημάτων υγείας.
Η Ευρώπη προχωρά. Το ζητούμενο για την Ελλάδα είναι να μη μείνει απλώς θεατής αυτής της εξέλιξης, αλλά να αξιοποιήσει τη δική της επιστημονική γνώση και να αποκτήσει μεγαλύτερη παραγωγική αυτονομία.
Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης: «Η επιστημονική και κλινική εμπειρία υπάρχει ήδη».
Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκονται το Ινστιτούτο Κυτταρικών Θεραπειών «Δημήτρης Λόης» του Κέντρου Έρευνας Πανεπιστημίου Πατρών και η Ελληνική Τράπεζα Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος (ΕΛΤΟΠΑ) του Ιδρύματος Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών (ΙΙΒΕΑΑ).
Επικεφαλής του εγχειρήματος είναι ο καθηγητής Αιματολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης, ο οποίος περιγράφει την πρόοδο που έχει συντελεστεί και τις δυνατότητες που δημιουργούνται για τους Έλληνες ασθενείς.
«Έχουμε εγκαταστήσει και στις δύο μονάδες υπερσύγχρονο εξοπλισμό, αντίστοιχο με αυτόν που χρησιμοποιείται σε κέντρα του εξωτερικού τα οποία ήδη παράγουν και χορηγούν αυτές τις θεραπείες σε ασθενείς στο πλαίσιο προγραμμάτων Νοσοκομειακής Εξαίρεσης.
Στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών έχει ήδη ολοκληρωθεί η πρώτη κλινική μελέτη στην Ελλάδα με κυτταρική ανοσοθεραπεία για ασθενείς που υποβλήθηκαν σε μεταμόσχευση μυελού των οστών, με προϊόν που αναπτύχθηκε και παράχθηκε εξ ολοκλήρου στη χώρα μας. Επομένως, η επιστημονική και κλινική εμπειρία υπάρχει ήδη, ενώ με την εγκατάσταση του νέου εξοπλισμού αναβαθμίζεται και η τεχνική υποδομή, αξιοποιώντας πλέον κλινικά δοκιμασμένες πλατφόρμες παραγωγής και συνεργασίες με κέντρα του εξωτερικού που διαθέτουν μεγάλη εμπειρία στον τομέα.
Μια αντίστοιχη εγχώρια παραγωγή στη χώρα μας θα διευρύνει ουσιαστικά την πρόσβαση των ασθενών σε θεραπείες που σήμερα δεν είναι διαθέσιμες στην Ελλάδα και, παράλληλα, θα συμβάλει σημαντικά στη μείωση του κόστους για το σύστημα υγείας, καθώς οι εμπορικά διαθέσιμες θεραπείες μπορεί να ξεπερνούν τις 300.000 ευρώ ανά ασθενή.
Αυτό που απομένει πλέον είναι να ολοκληρωθεί το κανονιστικό πλαίσιο εφαρμογής του νόμου. Εφόσον αυτό γίνει σύντομα, πιστεύουμε ότι στις αρχές του νέου έτους οι πρώτοι ασθενείς θα μπορούν να λάβουν καινοτόμες θεραπείες που θα έχουν παραχθεί εδώ, στην Ελλάδα».
Η εκτίμηση του καθηγητή τοποθετεί χρονικά την έναρξη χορήγησης των νέων εγχώριων θεραπειών στις αρχές του 2027, υπό την προϋπόθεση ότι θα ολοκληρωθούν εγκαίρως οι απαραίτητες κανονιστικές διαδικασίες.
Πώς λειτουργούν οι CAR-T: Όταν το ανοσοποιητικό στρέφεται εναντίον του καρκίνου.
Οι CAR-T θεραπείες αποτελούν μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις της σύγχρονης Αιματολογίας. Η βασική τους αρχή είναι η αξιοποίηση των Τ-λεμφοκυττάρων, κυττάρων δηλαδή του ανοσοποιητικού συστήματος, τα οποία συλλέγονται από τον ασθενή και τροποποιούνται γενετικά στο εργαστήριο.
Με την τροποποίηση αυτή αποκτούν έναν ειδικό χιμαιρικό υποδοχέα αντιγόνου (CAR), ο οποίος τους επιτρέπει να αναγνωρίζουν συγκεκριμένους στόχους στην επιφάνεια των καρκινικών κυττάρων. Στη συνέχεια, τα τροποποιημένα κύτταρα πολλαπλασιάζονται και χορηγούνται ξανά στον οργανισμό, με στόχο να αναγνωρίσουν και να καταστρέψουν τα κύτταρα της κακοήθειας.
Η θεραπευτική αυτή προσέγγιση έχει ήδη ενταχθεί στην κλινική πράξη για συγκεκριμένες μορφές λευχαιμίας, λεμφώματος και πολλαπλού μυελώματος, με τις ακριβείς ενδείξεις να διαφέρουν ανάλογα με το εγκεκριμένο προϊόν.
Δεν πρόκειται, ωστόσο, για μια θεραπεία κατάλληλη για όλους τους ασθενείς ή για κάθε μορφή καρκίνου. Η επιλογή εξαρτάται από:
- τη διάγνωση,
- τα χαρακτηριστικά της νόσου,
- τις προηγούμενες θεραπείες και
- τη συνολική κατάσταση του ασθενούς.
Παράλληλα, η θεραπεία μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη χορήγησή της σε εξειδικευμένα κέντρα με κατάλληλη αιματολογική, νευρολογική και εντατικολογική υποστήριξη.
Η ελληνική έρευνα δεν σταματά στη χορήγηση των θεραπειών.
Η συμμετοχή της ελληνικής επιστημονικής κοινότητας στην ανάπτυξη των CAR-T δεν περιορίζεται στην κλινική εφαρμογή τους. Ερευνητικές ομάδες του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Πατρών και του νοσοκομείου «Γ. Παπανικολάου» της Θεσσαλονίκης έχουν παρουσιάσει εργασίες σε ευρωπαϊκά επιστημονικά συνέδρια, με αντικείμενο τις επιπλοκές, τη βιολογική συμπεριφορά και την παρακολούθηση των ασθενών που λαμβάνουν αυτές τις θεραπείες.
Στο 50ό ετήσιο συνέδριο της EBMT, το 2024, παρουσιάστηκε εργασία με τη συμμετοχή της Μαρίας Λίγα και του Αλέξανδρου Σπυριδωνίδη σχετικά με τη συσχέτιση των επιπέδων της ιντερλευκίνης-6 με την ανάπτυξη των λεμφοκυτταρικών πληθυσμών, τη σοβαρότητα του συνδρόμου απελευθέρωσης κυτταροκινών και τη νευροτοξικότητα μετά από CAR-T θεραπεία. Η εργασία περιλαμβάνεται στις επιστημονικές ανακοινώσεις της EBMT που δημοσιεύτηκαν στο Bone Marrow Transplantation.
Η ιντερλευκίνη-6 αποτελεί σημαντικό μόριο της φλεγμονώδους απόκρισης και σχετίζεται με το σύνδρομο απελευθέρωσης κυτταροκινών, μία από τις σοβαρότερες δυνητικές επιπλοκές των CAR-T.
Η διερεύνηση τέτοιων βιολογικών δεικτών μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών τοξικότητας και στην ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών στρατηγικών παρακολούθησης και έγκαιρης παρέμβασης.
Πρόκειται για ερευνητικές ανακοινώσεις που αποτυπώνουν τη συμμετοχή ελληνικών ομάδων στην ευρωπαϊκή επιστημονική δραστηριότητα. Τα ευρήματά τους χρειάζονται περαιτέρω αξιολόγηση και δεν ισοδυναμούν με οριστικά συμπεράσματα μεγάλων κλινικών δοκιμών.
Από τις αιματολογικές κακοήθειες στους συμπαγείς όγκους – Η προοπτική των TILs
Οι επιστημονικές εξελίξεις δεν περιορίζονται στις CAR-T. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι θεραπείες TILs (Tumor-Infiltrating Lymphocytes), οι οποίες αξιοποιούν λεμφοκύτταρα που έχουν ήδη εισχωρήσει στον καρκινικό όγκο.
Τα κύτταρα αυτά απομονώνονται από τον καρκινικό ιστό, πολλαπλασιάζονται σε ειδικές εργαστηριακές συνθήκες και στη συνέχεια επαναχορηγούνται στον ασθενή, με στόχο να ενισχύσουν την ανοσολογική επίθεση εναντίον της κακοήθειας.
Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί νέες δυνατότητες για επιλεγμένους συμπαγείς όγκους, στους οποίους η ανάπτυξη αποτελεσματικών κυτταρικών ανοσοθεραπειών παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες. Το 2024 εγκρίθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες η πρώτη θεραπεία TIL, η lifileucel, για συγκεκριμένους ενήλικες ασθενείς με ανεγχείρητο ή μεταστατικό μελάνωμα μετά από προηγούμενες θεραπείες.
Η εξέλιξη αποτέλεσε σημαντικό επιστημονικό ορόσημο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι TILs αποτελούν πλέον καθιερωμένη θεραπεία για όλους τους συμπαγείς όγκους.
Η έρευνα συνεχίζεται, με στόχο να προσδιοριστούν οι ασθενείς που μπορούν να ωφεληθούν, η διάρκεια της ανταπόκρισης και οι πιθανές επιπλοκές.
Νοσοκομειακή Εξαίρεση: Το θεσμικό βήμα που μπορεί να αλλάξει την πρόσβαση.
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για την εγχώρια παραγωγή προηγμένων κυτταρικών θεραπειών είναι η εφαρμογή του θεσμού της Νοσοκομειακής Εξαίρεσης (Hospital Exemption). Πρόκειται για δυνατότητα που προβλέπεται στο ευρωπαϊκό δίκαιο, μέσω του Κανονισμού (ΕΚ) 1394/2007 για τα φάρμακα προηγμένων θεραπειών.
Πηγή: https://www.newsbeast.gr
Πηγή φωτογραφίας: https://secure.gravatar.com
