Πρωτοποριακό εμβόλιο για τον καρκίνο του παγκρέατος: Προκάλεσε ισχυρή ανοσία στο 99% των ασθενών σε κλινική δοκιμή

Νέο εμβόλιο κατά του καρκίνου του παγκρέατος προκάλεσε ισχυρή ανοσολογική απόκριση σε σχεδόν όλους τους ασθενείς που αξιολογήθηκαν σε τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή φάσης 2. Ποια είναι τα συμπεράσματα της μελέτης.

Ο καρκίνος του παγκρέατος είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Ακόμη και μετά τη χειρουργική επέμβαση και τη χημειοθεραπεία, η νόσος υποτροπιάζει σε ποσοστό που μπορεί να φτάσει έως και το 80% των ασθενών.

Στο επίκεντρο των ερευνητικών προσπαθειών βρίσκεται το γονίδιο KRAS. Μεταλλάξεις του εντοπίζονται σε περίπου 90% των περιπτώσεων παγκρεατικού πορογενούς αδενοκαρκινώματος, της πιο κοινής μορφής καρκίνου του παγκρέατος, και συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την επιβίωση των καρκινικών κυττάρων.

Το νέο εμβόλιο, με την ονομασία camupepimut, σχεδιάστηκε ώστε να κατευθύνεται στους λεμφαδένες, όπου ενεργοποιεί τα Τ λεμφοκύτταρα για να αναγνωρίζουν και να επιτίθενται σε καρκινικά κύτταρα που φέρουν επτά από τις πιο συχνές μεταλλάξεις του γονιδίου.

Σε αντίθεση με τα εξατομικευμένα εμβόλια, το camupepimut δεν παρασκευάζεται ξεχωριστά για κάθε ασθενή. Είναι ένα έτοιμο προς χρήση εμβόλιο, σχεδιασμένο για ασθενείς των οποίων οι όγκοι φέρουν κάποια από τις επτά μεταλλάξεις που στοχεύει.

Τι δείχνουν πρόσφατες έρευνες για τα εμβόλια κατά του καρκίνου

Τρεις πρόσφατες μελέτες δίνουν μια ενθαρρυντική, αλλά όχι οριστική εικόνα για τα εμβόλια που εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να καταπολεμά τα καρκινικά κύτταρα.

• Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο “Lymph node-targeted, mKRAS-specific amphiphile vaccine in pancreatic and colorectal cancer: phase 1 AMPLIFY-201 trial final results”, η δοκιμή φάσης 1 της ίδιας πλατφόρμας, σε 25 ασθενείς, έδειξε ότι όσοι ανέπτυξαν ισχυρή απόκριση των Τ λεμφοκυττάρων εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο υποτροπής και θανάτου.
• Σύμφωνα με τη μελέτη του 2025 με τίτλο “RNA neoantigen vaccines prime long-lived CD8+ T cells in pancreatic cancer”, το εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA autogene cevumeran ενεργοποίησε Τ λεμφοκύτταρα με δυνατότητα μακροχρόνιας επιβίωσης. Οι οκτώ ασθενείς που παρουσίασαν ανοσολογική απόκριση είχαν διάμεσο διάστημα χωρίς υποτροπή που δεν είχε επιτευχθεί ακόμη κατά την παρακολούθηση, έναντι 13,4 μηνών για όσους δεν ανταποκρίθηκαν, με διάμεση παρακολούθηση 3,2 ετών.
• Σύμφωνα με τη μελέτη του 2024 με τίτλο “Individualised neoantigen therapy mRNA-4157 (V940) plus pembrolizumab versus pembrolizumab monotherapy in resected melanoma (KEYNOTE-942): a randomised, phase 2b study”, ένα εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA για το μελάνωμα, σε συνδυασμό με ανοσοθεραπεία, μείωσε τον κίνδυνο υποτροπής ή θανάτου κατά 44%, σε σύγκριση με τη χορήγηση μόνο ανοσοθεραπείας.

Τι έδειξαν τα δεδομένα 144 ασθενών

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Nature Medicine με τίτλο “Lymph node-targeted, mKRAS-specific amphiphile vaccine in pancreatic cancer: the randomized phase 2 AMPLIFY-7P trial”.

«Ο καρκίνος του παγκρέατος ήταν ανέκαθεν ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί με ανοσοθεραπεία», εξηγεί ο ογκολόγος Ben George της Mayo Clinic, πρώτος συγγραφέας της μελέτης, σύμφωνα με το ScienceAlert.

Στη δοκιμή συμμετείχαν 144 ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος σταδίου 1 έως 3, των οποίων οι όγκοι έφεραν μεταλλάξεις του KRAS. Όλοι είχαν ολοκληρώσει τη χειρουργική επέμβαση και τη χημειοθεραπεία, χωρίς να υπάρχουν ορατές ενδείξεις υπολειπόμενης νόσου. Οι ερευνητές χώρισαν τυχαία τους συμμετέχοντες σε δύο ομάδες: 96 έλαβαν το εμβόλιο και 48 τέθηκαν υπό παρακολούθηση χωρίς να λάβουν το εμβόλιο.

«Το ενθαρρυντικό είναι ότι καταφέραμε να προκαλέσουμε ισχυρή ανοσολογική απόκριση απέναντι στις μεταλλάξεις του KRAS σχεδόν σε κάθε ασθενή που αξιολογήσαμε», προσθέτει. «Σε μια διερευνητική ανάλυση, οι ασθενείς με την πιο ισχυρή ανοσολογική απόκριση φάνηκε να έχουν μεγαλύτερο διάστημα επιβίωσης χωρίς νόσο».

Από τους 90 ασθενείς στους οποίους κατέστη δυνατή η αξιολόγηση της ανοσολογικής απόκρισης, το 98,9% εμφάνισε ενισχυμένη απόκριση των Τ λεμφοκυττάρων απέναντι στο μεταλλαγμένο KRAS. Σε περίπου 8 στους 10 ασθενείς, η απόκριση ήταν περισσότερο από εννέα φορές πιο ισχυρή, ενώ στο 95,5% παρέμεινε ανιχνεύσιμη για τουλάχιστον 46 εβδομάδες.

Ωστόσο, το εμβόλιο δεν πέτυχε στατιστικά σημαντική βελτίωση στην επιβίωση χωρίς νόσο. Η διάμεση επιβίωση χωρίς νόσο ήταν 23,8 μήνες στην ομάδα του εμβολίου, έναντι 21,2 μηνών στην ομάδα παρακολούθησης. Η διαφορά αυτή δεν ήταν στατιστικά σημαντική.

Σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες καταγράφηκαν στο 10,4% των ασθενών που έλαβαν το εμβόλιο και στο 14,6% όσων βρίσκονταν στην ομάδα παρακολούθησης.

Τι σημαίνει αυτό για τους ασθενείς

Τα ευρήματα δείχνουν ότι το εμβόλιο μπορεί να προκαλέσει ισχυρή ανοσολογική απόκριση και προσφέρουν ενδείξεις για πιθανό κλινικό όφελος, χωρίς όμως να αποδεικνύουν ότι μπορεί να αποτρέψει την υποτροπή της νόσου. Οι αναλύσεις που συνέδεσαν την ένταση της ανοσολογικής απόκρισης με την επιβίωση χωρίς νόσο ήταν διερευνητικές και χρειάζονται επιβεβαίωση.

«Δείξαμε ότι μπορούμε να εκπαιδεύσουμε το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει αυτές τις μεταλλάξεις», καταλήγει ο George. «Το επόμενο βήμα είναι να διαπιστώσουμε αν αυτό μπορεί να αλλάξει την εξέλιξη της νόσου».

Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει πλέον μια κλινική δοκιμή φάσης 3, η οποία ενδέχεται να περιλαμβάνει επιπλέον ενισχυτικές δόσεις και συνδυασμό του εμβολίου με άλλες αντικαρκινικές θεραπείες. Παράλληλα, ενθαρρυντικά είναι και τα αποτελέσματα από την έρευνα για τα εξατομικευμένα εμβόλια mRNA κατά του μελανώματος, με πρόσφατα δεδομένα να δείχνουν μείωση του κινδύνου υποτροπής ή θανάτου κατά 42%.