3/10/2026…
Τα εργαστήρια είναι σχεδιασμένα ώστε να προσφέρουν διαφορετικά και ενδιαφέροντα ερεθίσματα. Θέλουμε η διαδικασία να είναι μια εμπειρία δημιουργίας, εξερεύνησης και χαράς. Θέλουμε τα παιδιά να εκφραστούν, να ενισχυθεί η φαντασία τους, αλλά και να αποκτήσουν κάποιες δεξιότητες όπως η λεπτή κινητικότητα. Πέρα από όλα αυτά στόχος μας είναι να συνδεθούν θετικά με τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας και με τον γονέα ή συνοδό τους», αναφέρει στο ΒΗΜΑ η Κατερίνα Ζερβού, Εικαστικός, Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής, Art Therapist.
Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, σε συνεργασία με το Κέντρο Λόγου, Ομιλίας και Μάθησης SPELL και την Ελισάβετ Κυριακοπούλου, υλοποιεί το πρόγραμμα «Τέχνη και Αυτισμός», τρία ειδικά σχεδιασμένα -και δωρεάν- εργαστήρια για παιδιά στο φάσμα του αυτισμού και για παιδιά με αναπηρία ηλικίας 7 έως 12 ετών που θα πραγματοποιηθούν τις Κυριακές 4 Οκτωβρίου, 8 Νοεμβρίου και 20 Δεκεμβρίου, από τις 16.00 έως τις 17.15.
Τα παιδιά συναντούν τον Πικάσο, τον Λίχτενσταϊν και τον Ματίς
«Γοτθική κανάτα με φύλλα», «Ανατολή», «Ο Καουμπόι» και «Ο εφιάλτης του λευκού ελέφαντα». Με έμπνευση από τα έργα του Πάμπλο Πικάσο, του Ρόι Λίχτενσταϊν και του Ανρί Ματίς και με την καθοδήγηση των εξειδικευμένων παιδαγωγών Κατερίνας Ζερβού και Βάντας Παναγιώτου τα παιδιά ανακαλύπτουν έναν διαφορετικό καλλιτέχνη κάθε φορά και πειραματίζονται με τη ζωγραφική, τον πηλό, το κολάζ, τις υφές και τα τυπώματα, που γίνονται εργαλεία για παιχνίδι και φαντασία. Δημιουργούν τα δικά τους έργα, τα οποία παίρνουν μαζί τους στο τέλος κάθε εργαστηρίου.
«Το Ίδρυμα Β&Ε Γουλανδρή, με γνώμονα τη συμπερίληψη και με πίστη στη δύναμη του πολιτισμού που ενθαρρύνει την ουσιαστική συνύπαρξη πολλών διαφορετικών ομάδων, έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι η επίσκεψη στο Μουσείο θα αποτελέσει για όλους μια μοναδική εμπειρία» αναφέρει στο ΒΗΜΑ η Κατερίνα Γεωργοπούλου, Υπεύθυνη Εκπαίδευσης και Μάθησης στο Ίδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή.
Και συμπληρώνει: «Εξαρχής θέλαμε το μουσείο να είναι ένας χώρος προσβάσιμος και φιλικός είτε μιλάμε για άτομα στο φάσμα του αυτισμού είτε για άτομα με οπτικές αναπηρίες, είτε για κωφούς και βαρήκοους».
Ο σχεδιασμός κάθε εργαστηρίου είναι εξαιρετικά προσεκτικός. Η ομάδα έχει έναν βασικό κορμό, όμως αυτός δεν είναι απαραίτητα ίδιος από εργαστήριο σε εργαστήριο.
«Ανάλογα με τη δυναμική της ομάδας εκείνη την ώρα, το πρόγραμμα προσαρμόζεται στις ανάγκες των παιδιών. Είναι μια δυναμική διαδικασία, γιατί κάθε ομάδα είναι διαφορετική», εξηγεί η κ. Ζερβού.
Η προσαρμογή ξεκινά ήδη από τα πρώτα λεπτά. Για ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού που βρίσκεται σε έναν καινούργιο χώρο, με άγνωστα πρόσωπα και ενδεχόμενη αισθητηριακή υπερφόρτωση, ακόμη και η είσοδος σε ένα μουσείο μπορεί να αποτελεί από μόνη της μια εμπειρία που θα διαταράξει τις ισορροπίες του.
«Το παιδί ξεκινά με μικρά βήματα: πρώτες δραστηριότητες, παιχνίδια, οπτικοακουστικό υλικό. Σταδιακά ξεκινάμε ακόμη και σε δυάδες, ώστε τα παιδιά να αισθανθούν πιο άνετα τόσο με τον χώρο όσο και με την ομάδα, αφού οι περισσότεροι δεν έχουν ξανασυναντηθεί», περιγράφει η κ. Ζερβού.
Αυτή η ανάγκη για ένα περιβάλλον που να προετοιμάζει και να υποδέχεται διαφορετικές ανάγκες βρίσκεται στον πυρήνα της φιλοσοφίας του μουσείου. «Η ιδέα ξεκινά από τη γενικότερη φιλοσοφία του μουσείου, που θέλει να είναι ανοιχτό προς όλους τους ανθρώπους, από όλες τις κοινωνικές ομάδες, με ή χωρίς αναπηρίες», λέει η κ. Γεωργοπούλου.
Η προσπάθεια, όπως εξηγεί, δεν περιορίζεται στα ειδικά εργαστήρια. Ξεκινά από την ίδια την προετοιμασία της επίσκεψης. «Προσπαθήσαμε, λοιπόν, να δημιουργήσουμε το κατάλληλο έδαφος και, στη συνέχεια, τα αντίστοιχα προγράμματα, ώστε, όπως και τα παιδιά τυπικής ανάπτυξης, να μπορούν να έρχονται εδώ και να απολαμβάνουν το μουσείο με τον δικό τους τρόπο».
Για ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού, η αλλαγή περιβάλλοντος μπορεί να είναι δύσκολη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για έναν χώρο με έντονα αισθητηριακά ερεθίσματα.
Γι’ αυτό το μουσείο έχει δημιουργήσει σελίδα προσβασιμότητας, μέσω της οποίας ο επισκέπτης μπορεί να προετοιμαστεί πριν από την επίσκεψή του. Να γνωρίζει πώς είναι οι χώροι, πού θα κινηθεί, ποια σημεία μπορεί να έχουν περισσότερο θόρυβο ή περισσότερες οσμές, αλλά και ποιοι χώροι μπορεί να έχουν περισσότερο κόσμο. Ειδική σήμανση και χάρτης βοηθούν στον εντοπισμό και πιο ήσυχων σημείων.
Η αίσθηση του ανήκειν
«Το μουσείο είναι ένας χώρος που παραδοσιακά συνδέεται με κανόνες και την προσοχή να μην αγγίζουμε τίποτα», σημειώνει η κ. Γεωργοπούλου. Το ζητούμενο, όμως, είναι να αλλάξει η σχέση του επισκέπτη με τον χώρο. «Το Ίδρυμα Γουλανδρή προσπαθεί συστηματικά να ανοίξει το μουσείο προς το κοινό και να πει στον κόσμο: “Είμαστε εδώ και σας θέλουμε να έρθετε”. Θέλουμε το κοινό να μπορεί να έρθει πιο κοντά σε έναν διάλογο με το έργο και τη συλλογή», λέει η κ. Γεωργοπούλου.
«Όταν δίνεις τη δυνατότητα μέσα από προγράμματα να έρθουν πιο κοντά σε αυτή την εμπειρία, υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες να οικειοποιηθούν τον χώρο», εξηγεί. Ο στόχος είναι τελικά κάτι πολύ απλό: «Το πιο σημαντικό είναι τελικά να αισθανθεί ότι ανήκει εδώ. Ότι δεν είναι κάτι ξένο».
Στα εργαστήρια αυτή η αίσθηση του «ανήκειν» χτίζεται μέσα από την πράξη. Τα παιδιά δεν καλούνται απλώς να ακούσουν για έναν καλλιτέχνη. Τον γνωρίζουν μέσα από ένα έργο και στη συνέχεια περνούν στη δημιουργία.
«Κάθε φορά, με αφορμή έναν πίνακα του μουσείου, τα παιδιά γνωρίζουν έναν καλλιτέχνη και, χρησιμοποιώντας διαφορετικά υλικά και τεχνικές, δημιουργούν το δικό τους έργο, το οποίο παίρνουν μαζί τους. Χρησιμοποιούμε υλικά που έχουν ενδιαφέρον για τα παιδιά και σε αισθητηριακό επίπεδο, ώστε η διαδικασία να γίνεται πιο εύκολη και ευχάριστη», εξηγεί.
Σε ένα εργαστήριο, για παράδειγμα, η ζωγραφική μπορεί να ξεφύγει από το πινέλο και να συναντήσει ακόμη και το πλαστικό περιτύλιγμα με τις φυσαλίδες. Το παιχνίδι με τα υλικά γίνεται έτσι ένας ακόμη τρόπος προσέγγισης της τέχνης.
Παράλληλα, τα εργαστήρια έχουν και εκπαιδευτικό σκέλος. Ανάλογα με τον καλλιτέχνη και το έργο που εξετάζεται, τα παιδιά γνωρίζουν στοιχεία για τον δημιουργό, την ιστορία της τέχνης και το καλλιτεχνικό κίνημα, μέσα από παρουσιάσεις και διαδραστικά παιχνίδια. «Θέλουμε αυτή η διαδικασία να έχει ενδιαφέρον και για τους ενήλικες συνοδούς», λέει η κ. Ζερβού. Και πράγματι, οι συνοδοί γίνονται κομμάτι της ίδιας της διαδικασίας.
«Δεν είναι απλώς συνοδοί που παρατηρούν το παιδί τους. Συμμετέχουν στην όλη διαδικασία. Θέλαμε από την αρχή, εκτός από τα παιδιά, όλοι να έχουν μια θετική εμπειρία».
Πίσω από όλα αυτά, ανακαλύπτει κανείς τη βαθιά και ουσιαστική δυνατότητα της τέχνης να επικοινωνήσει όσα δεν είναι πάντα εύκολο να ειπωθούν. «Η τέχνη είναι ένα μέσο επικοινωνίας όταν δεν μπορείς να πεις πράγματα με λόγια ή να τα εκφράσεις όπως ακριβώς θα ήθελες», λέει η κ. Ζερβού.
Και κάπου εκεί η τέχνη ξεπερνά και την ίδια τη δημιουργία. «Μπορεί να λειτουργήσει και θεραπευτικά την ώρα της δημιουργικής διαδικασίας. Μπορεί να σε κάνει να νιώσεις πιο χαλαρός, πιο συγκεντρωμένος», λέει η κ. Ζερβού. Ζητούμενο δεν είναι το αποτέλεσμα, αλλά η βίωση της διαδρομής μέχρι αυτό. Η επαφή με τα υλικά, η συγκέντρωση, η επανάληψη, η εξερεύνηση.
Η δύναμη της τέχνης
Στην αρχή, τα παιδιά μπορεί να είναι διστακτικά. «Οι περισσότεροι δεν έχουν ξανασυναντηθεί», σημειώνει. Όμως, όσο περνά η ώρα, κάτι αλλάζει. «Στην αρχή είναι πιο διστακτικά, αλλά όσο περνά η ώρα αφήνονται. Η δύναμη της τέχνης και των ίδιων των υλικών τα παρασύρει σε μια πολύ θετική εμπειρία».
Και υπάρχουν στιγμές που αυτό γίνεται ορατό όχι μόνο στα παιδιά αλλά και στους ενήλικες. Η κ. Ζερβού θυμάται προηγούμενα εργαστήρια στα οποία οι γονείς και οι συνοδοί δεν ήθελαν να φύγουν. «Είχαν απορροφηθεί τόσο πολύ στη δημιουργική διαδικασία, χωρίς καν να το καταλάβουν, πιάνοντας τα πινέλα και τα χρώματα και ξεκινώντας να δημιουργούν, που κάποια στιγμή έπρεπε να τους πούμε ότι το εργαστήριο τελείωσε».
«Ήταν μαγικό», θυμάται. «Δουλεύω τόσα χρόνια στα σχολεία και το γνωρίζω, αλλά όταν το βλέπεις μπροστά σου είναι πολύ συγκινητικό. Βλέπεις πόση δύναμη έχει η τέχνη και πώς μπορεί να σε παρασύρει σε όμορφα συναισθήματα και να σε κάνει να ξεχαστείς».
Ίσως τελικά αυτή να είναι και η πιο ουσιαστική πλευρά ενός μουσείου που θέλει να είναι ανοιχτό σε όλους. Όχι μόνο να μπορεί κανείς να περάσει την πόρτα του, αλλά να αισθανθεί ότι έχει λόγο να βρίσκεται εκεί. Να μπορεί να κοιτάξει ένα έργο, να το αγγίξει με τη φαντασία του, να δημιουργήσει κάτι δικό του, να γνωρίσει άλλους ανθρώπους και, κυρίως, να φύγει με την αίσθηση ότι αυτός ο χώρος μπορεί να γίνει και δικός του.
Πηγήhttps://www.tovima.gr
Πηγή φωτογραφίας: https://secure.gravatar.com
