Σε διαδικασία repowering οι παλαιές ανεμογεννήτριες

Παράλληλα, αρκετές από τις μηχανές που εγκαταστάθηκαν τη δεκαετία του 1990 ήταν βαρύτερες και συχνά υπερδιαστασιολογημένες σε σχέση με τις νεότερες, με αποτέλεσμα ορισμένες να εξακολουθούν να λειτουργούν ικανοποιητικά ακόμη και έπειτα από 27 ή 28 χρόνια. Στο διάστημα αυτό, άλλωστε, ενδέχεται να έχουν αντικατασταθεί κρίσιμα εξαρτήματα, όπως το κιβώτιο ταχυτήτων, χωρίς όμως να έχει αλλάξει ο βασικός σχεδιασμός και η ονομαστική ισχύς της ανεμογεννήτριας. Ως εκ τούτου, η απόφαση για repowering λαμβάνεται στην πράξη κατά περίπτωση, με βασικά κριτήρια την ηλικία, την τοποθεσία, την τεχνολογία, την κατάσταση του εξοπλισμού αλλά και την εμπορική στρατηγική του ιδιοκτήτη.

Το θεσμικό πλαίσιο

Οι βασικές διατάξεις που διέπουν το repowering, το οποίο στη νομοθεσία αποδίδεται ως «ριζική ανανέωση», καθορίζονται από το άρθρο 42 του ν. 4951/2022, όπως ισχύει μετά και την τροποποίησή του με τον ν. 5299/2026, και εξειδικεύονται από τα άρθρα 2 και 18 του Κανονισμού Βεβαιώσεων Παραγωγού. Ως ριζική ανανέωση νοείται η αποξήλωση και αντικατάσταση του εξοπλισμού του σταθμού και, ειδικά για τους αιολικούς σταθμούς, η αντικατάσταση όλων των ανεμογεννητριών, ενώ για την υλοποίησή της προβλέπονται, κατά περίπτωση, νέα Οριστική Προσφορά Σύνδεσης, νέα Άδεια Εγκατάστασης, νέα Σύμβαση Σύνδεσης και νέα Άδεια Λειτουργίας.

Έτσι, όπως επισημαίνουν πηγές της ΕΛΕΤΑΕΝ, μολονότι η διαδικασία αφορά υφιστάμενο αιολικό πάρκο, στην πράξη προσεγγίζει σε μεγάλο βαθμό την αδειοδότηση ενός νέου έργου, υποχρεώνοντας τον επενδυτή να διατρέξει από την αρχή σχεδόν ολόκληρη την αδειοδοτική διαδρομή. Η επανάληψη ορισμένων ελέγχων, πάντως, θεωρείται εύλογη και από την αγορά, δεδομένου ότι η αντικατάσταση, για παράδειγμα, δέκα μικρότερων ανεμογεννητριών από δύο πολύ μεγαλύτερες μεταβάλλει τα τεχνικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά του σταθμού. Κατά περίπτωση μπορεί επομένως να απαιτούνται εκ νέου περιβαλλοντική αδειοδότηση και γνωμοδοτήσεις ή εγκρίσεις αρμόδιων φορέων, μεταξύ άλλων για ζητήματα άμυνας, αεροπλοΐας και προστασίας της ορνιθοπανίδας.

Εν λειτουργία

Κρίσιμο στοιχείο για τους επενδυτές, δεδομένης και της σημαντικής «δεξαμενής» έργων που σταδιακά θα εισέλθουν σε διαδικασία repowering, αποτελεί η δυνατότητα να εκκινεί και να εξελίσσεται η αδειοδότηση με το υφιστάμενο πάρκο σε λειτουργία και τις άδειές του σε ισχύ, έως ότου η εταιρεία είναι έτοιμη να προχωρήσει στην αντικατάσταση των μηχανών. Πρόκειται, σύμφωνα με πηγές της αγοράς, για ζήτημα που δεν ρυθμίζεται ακόμη με την απαιτούμενη σαφήνεια, εκτιμάται ωστόσο ότι θα διευθετηθεί όσο διευρύνεται η «δεξαμενή» των έργων προς ριζική ανανέωση.

Οι τελευταίες προσθήκες στο νομικό πλαίσιο κινούνται, άλλωστε, προς την επιτάχυνση της διαδικασίας. Με τον ν. 5299/2026, ορίζεται ότι η αδειοδότηση και σύνδεση έργων ριζικής ανανέωσης δεν μπορεί, κατά κανόνα, να υπερβαίνει τους 12 μήνες εκτός Περιοχών Επιτάχυνσης και τους έξι μήνες εντός αυτών. Στις προθεσμίες δεν συνυπολογίζονται ο χρόνος κατασκευής ή ριζικής ανανέωσης των σταθμών και των συνδέσεών τους ούτε τα διοικητικά στάδια σημαντικών αναβαθμίσεων του δικτύου.

Εν όψει, δε, της οριστικοποίησης του νέου Ειδικού Χωροταξικού για τις ΑΠΕ, η ΕΛΕΤΑΕΝ ζητά να διευκρινιστεί ρητά ότι οι νέοι περιορισμοί δεν θα εφαρμόζονται στα έργα repowering. Πηγές του ΥΠΕΝ επισημαίνουν ότι τα εν λειτουργία πάρκα δεν υπάγονται στους περιορισμούς υψόμετρου, έκτασης κ.λπ., ωστόσο η Ένωση θεωρεί αναγκαία τη σαφή αποσαφήνιση του καθεστώτος για τις περιπτώσεις ριζικής ανανέωσης.

«Μπλόκο» λόγω χωρητικότητας

Χάρη στη ραγδαία εξέλιξη της αιολικής τεχνολογίας τα τελευταία χρόνια, το repowering θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση της συνολικής ισχύος ενός υφιστάμενου πάρκου και, κατ’ επέκταση, σε μεγαλύτερη αιολική παραγωγή, χωρίς την επιβάρυνση νέων περιοχών από τη χωροθέτηση πρόσθετων έργων. Βασικό εμπόδιο, ωστόσο, αποτελεί η περιορισμένη διαθέσιμη χωρητικότητα των δικτύων.

Το νομικό πλαίσιο προβλέπει κατά προτεραιότητα εξέταση της αίτησης για νέα Οριστική Προσφορά Σύνδεσης για σταθμούς υπό ριζική ανανέωση, εφόσον η αύξηση της μέγιστης ισχύος παραγωγής δεν υπερβαίνει το 15% και τα νέα τεχνικά χαρακτηριστικά δεν επιβαρύνουν περισσότερο το δίκτυο. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν πηγές της αγοράς, η προτεραιότητα αυτή δεν συνεπάγεται αυτομάτως την εξασφάλιση πρόσθετου ηλεκτρικού χώρου, σε μια περίοδο κατά την οποία η «ουρά» έργων που αναμένουν όρους σύνδεσης είναι τεράστια.

Σημειώνεται ότι, ως προς το καθεστώς χρηματοδότησης, οι σταθμοί για τους οποίους υποβάλλεται από τις 31 Οκτωβρίου 2024 και μετά αίτηση ανανέωσης της Βεβαίωσης, της Βεβαίωσης Ειδικών Έργων ή της Άδειας Παραγωγής ή, στην περίπτωση εξαιρούμενων σταθμών, αίτηση για νέα Οριστική Προσφορά Σύνδεσης, συμμετέχουν αποκλειστικά στην αγορά ενέργειας και δεν μπορούν να λάβουν λειτουργική ενίσχυση καθ’ όλη τη διάρκεια λειτουργίας των νέων σταθμών.

Η ανακύκλωση γίνεται με κατάλληλη διαχείριση

Η διαδικασία του repowering μπορεί να αυξάνει την αποδοτικότητα των αιολικών πάρκων, παράγει ωστόσο και σημαντικό όγκο χρησιμοποιημένων υλικών που απαιτούν κατάλληλη διαχείριση. Στην περίπτωση της ΔΕΗ Ανανεώσιμες, σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, τα κύρια εξαρτήματα που προέκυψαν από την αποξήλωση των ανεμογεννητριών, όπως πυλώνες, νασέλες, καλώδια, πίνακες και μετασχηματιστές, ανακυκλώθηκαν πλήρως, ενώ τα πτερύγια «τα διαχειρίστηκαν επιτυχώς σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία ειδικά διαπιστευμένες εταιρείες».

Όπως επισημαίνει η ΕΛΕΤΑΕΝ, περίπου το 90% της μάζας μιας ανεμογεννήτριας είναι ανακυκλώσιμο ή διαθέτει εμπορική αξία, καθώς αποτελείται κυρίως από υλικά όπως ο χάλυβας και ο χαλκός, τα οποία μπορούν είτε να επαναχρησιμοποιηθούν είτε να οδηγηθούν σε ανακύκλωση.

Η βασική δυσκολία αφορά τα πτερύγια, τα οποία κατασκευάζονται κυρίως από υαλονήματα ή ανθρακονήματα και ρητίνες. Όπως εξηγούν ειδικοί, αν και υπάρχουν τεχνικές ανακύκλωσης, πολλές παραμένουν ιδιαίτερα ενεργοβόρες ή συνδέονται με σημαντικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Στην Ελλάδα, προς το παρόν, τα πτερύγια παραλαμβάνονται συνήθως από εταιρείες διαχείρισης αποβλήτων, τεμαχίζονται ή κονιορτοποιούνται και οδηγούνται προς ενεργειακή αξιοποίηση από μεγάλες βιομηχανίες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται προσπάθεια εναλλακτικής αξιοποίησής τους υπό τη μορφή αστικού ή επαγγελματικού εξοπλισμού.

Ωστόσο, η διεύρυνση της «δεξαμενής» του repowering, κατά τα επόμενα χρόνια, αναμένεται να καταστήσει επιτακτικότερη την ανάγκη για αποδοτικές λύσεις διαχείρισης σε μεγάλη κλίμακα. Πρόοδος, πάντως, καταγράφεται στην ανάπτυξη νέων τύπων πτερυγίων, καθώς η χρήση ειδικών ρητινών επιτρέπει τον ευκολότερο διαχωρισμό και την ανακύκλωση των υλικών μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους.

Σημειώνεται ότι σε επίπεδο Ευρώπης περίπου 80 GW αιολικής ισχύος αναμένεται έως το 2030 να φθάσουν στο τέλος της θεωρητικής διάρκειας λειτουργίας τους, θέτοντας επί τάπητος τη διαχείριση των πτερυγίων, πολλά εκ των οποίων μέχρι πρόσφατα οδηγούνταν σε ταφή. Η ευρωπαϊκή αιολική βιομηχανία έχει θέσει σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2026 εθελοντική δέσμευση μη ταφής τους, χωρίς πάντως η πρωτοβουλία αυτή να έχει κατοχυρωθεί και νομικά σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.