29/7/2026
Η κλιματική αλλαγή απελευθερώνει δηλητήριο εγκλωβισμένο εδώ και αιώνες
Η επιταχυνόμενη τήξη των πάγων στην Ανταρκτική απελευθερώνει μεγάλες ποσότητες υδραργύρου που παρέμεναν εγκλωβισμένες για εκατοντάδες χρόνια, προκαλώντας έντονη ανησυχία στην επιστημονική κοινότητα για τις επιπτώσεις στο εύθραυστο πολικό οικοσύστημα. Σύμφωνα με νέα μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου του Πεκίνου, η διαδικασία αυτή οδηγεί σε απότομη αύξηση των συγκεντρώσεων του τοξικού μετάλλου στα ιζήματα γύρω από τις ακτές της ηπείρου, με πιθανές βαθιές συνέπειες για την άγρια ζωή της περιοχής.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS Environmental Sciences και βασίστηκε στην ανάλυση δειγμάτων ιζημάτων από 16 διαφορετικές τοποθεσίες κοντά στη Χερσόνησο της Ανταρκτικής, το βορειοδυτικό τμήμα της ηπείρου.
Διπλάσιος ο ρυθμός συσσώρευσης υδραργύρου σε σχέση με άλλες περιοχές
Η ανάλυση έδειξε ότι ο υδράργυρος συσσωρεύεται πλέον στην ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα της Ανταρκτικής με ρυθμό 93 μικρογραμμαρίων ανά τετραγωνικό μέτρο ετησίως.
Παρά τη μεγάλη απόσταση της Ανταρκτικής από τις κύριες πηγές ρύπανσης, ο ρυθμός αυτός είναι διπλάσιος σε σύγκριση με άλλες ηπειρωτικές υφαλοκρηπίδες του πλανήτη. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης ότι η συσσώρευση υδραργύρου έχει αυξηθεί κατά 160% από την έναρξη της βιομηχανικής εποχής, στοιχείο που, σύμφωνα με τους ίδιους, υποδηλώνει την επίδραση της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Πώς ο υδράργυρος εισέρχεται στην τροφική αλυσίδα
Ο υδράργυρος είναι ένα βαρύ μέταλλο που υπάρχει φυσιολογικά σε χαμηλές συγκεντρώσεις στο περιβάλλον. Ηφαιστειακή και τεκτονική δραστηριότητα απελευθερώνουν ατμούς υδραργύρου στην ατμόσφαιρα, οι οποίοι στη συνέχεια απορροφώνται σταδιακά από το φυτοπλαγκτόν των ωκεανών.
Μέρος του φυτοπλαγκτού καταναλώνεται από τα ψάρια, με αποτέλεσμα ο υδράργυρος να μεταφέρεται και να συσσωρεύεται στην τροφική αλυσίδα, ενώ το υπόλοιπο καταλήγει στον πυθμένα της θάλασσας μεταφέροντας μαζί του τον εγκλωβισμένο υδράργυρο.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, αυτή η διαδικασία εξελίσσεται με ασφαλείς ρυθμούς, χωρίς οι συγκεντρώσεις του μετάλλου να γίνονται τοξικές. Ωστόσο, σημαντικές ποσότητες υδραργύρου εκπέμπονται και από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η καύση άνθρακα και η επεξεργασία μετάλλων, αυξάνοντας τις συγκεντρώσεις του παγκοσμίως και ενισχύοντας τη συσσώρευσή του στην τροφική αλυσίδα, με κινδύνους τόσο για τα ζώα όσο και για τον άνθρωπο.
Η τήξη των πάγων επιταχύνει την απελευθέρωση του τοξικού μετάλλου
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η αύξηση του υδραργύρου στην ατμόσφαιρα από μόνη της δεν αρκεί για να εξηγήσει τους εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς συσσώρευσης που παρατηρούνται γύρω από τη Χερσόνησο της Ανταρκτικής.
Όπως αναφέρουν, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η ταχεία υποχώρηση των παγοκαλυμμάτων. Καθώς η υπερθέρμανση του πλανήτη επιταχύνει την τήξη των πάγων, εκτίθενται μεγαλύτερες εκτάσεις ανοιχτής θάλασσας, επιτρέποντας στο φυτοπλαγκτόν να αναπτυχθεί περισσότερο και να απορροφήσει μεγαλύτερες ποσότητες υδραργύρου από την ατμόσφαιρα.
Παράλληλα, σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, η άνοδος της θερμοκρασίας «ενίσχυσε περαιτέρω αυτόν τον εμπλουτισμό επιταχύνοντας τη μεταφορά υλικών από την ξηρά μέσω της τήξης των πάγων, της διάβρωσης και της αποσάθρωσης».
Τα παγοκαλύμματα της Ανταρκτικής είχαν απορροφήσει σταδιακά υδράργυρο από την ατμόσφαιρα επί χιλιάδες χρόνια, διατηρώντας το τοξικό μέταλλο παγιδευμένο στον πάγο. Σήμερα όμως, η τήξη απελευθερώνει μεγάλες ποσότητες αυτού του εγκλωβισμένου υδραργύρου στους ωκεανούς.
Από την έναρξη της βιομηχανικής εποχής, η ποσότητα υδραργύρου που μεταφέρεται μέσω των νερών από την τήξη των πάγων έχει αυξηθεί κατά 550%, ενώ η ποσότητα που απορροφάται από την ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί κατά 350%.
Η Χερσόνησος της Ανταρκτικής βρίσκεται στο επίκεντρο
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα φαινόμενα είναι ιδιαίτερα έντονα στη Χερσόνησο της Ανταρκτικής, καθώς πρόκειται για μία από τις περιοχές όπου οι πάγοι λιώνουν με τους ταχύτερους ρυθμούς, όπως αναφέρει η Daily Mail.
Παρότι καλύπτει λιγότερο από το 5% της συνολικής έκτασης της Ανταρκτικής, η περιοχή αυτή ευθύνεται για το 60% της συνολικής απώλειας μάζας των παγοκρηπίδων που έχει καταγραφεί τα τελευταία 30 χρόνια. Σήμερα, σχεδόν το 90% των παγετώνων της περιοχής υποχωρεί με ρυθμούς που ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια της φυσικής μεταβλητότητας.
Αυξημένα επίπεδα υδραργύρου έχουν ήδη εντοπιστεί στην άγρια ζωή
Η νέα προειδοποίηση έρχεται τη στιγμή που προηγούμενες έρευνες δείχνουν ότι ο υδράργυρος έχει ήδη αρχίσει να συσσωρεύεται στο οικοσύστημα της Ανταρκτικής.
Μελέτη που πραγματοποιήθηκε την περασμένη χρονιά διαπίστωσε ότι το 62% των ειδών θαλασσοπουλιών της Ανταρκτικής εμφάνιζε συγκεντρώσεις υδραργύρου πάνω από το όριο στο οποίο δεν αναμένονται επιπτώσεις στην υγεία. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το ένα τέταρτο όλων των ειδών κατατάχθηκε σε μέτριο έως υψηλό κίνδυνο τοξικότητας από τον υδράργυρο.