23/7/2026
Η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο παράδοξο: όσο αυξάνεται η φθηνή ηλιακή παραγωγή, τόσο εντονότερες γίνονται οι μεταβολές των τιμών μέσα στο ίδιο εικοσιτετράωρο. Τις ώρες με ισχυρή ηλιοφάνεια, η μεγάλη προσφορά από τα φωτοβολταϊκά μπορεί να μηδενίσει ή ακόμη και να οδηγήσει σε αρνητικό έδαφος τη χονδρεμπορική τιμή. Λίγες ώρες αργότερα, όμως, όταν ο ήλιος δύει και η ζήτηση παραμένει υψηλή, το κόστος εκτοξεύεται, καθώς στο σύστημα μπαίνουν ακριβότερες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής.
Η εικόνα αυτή γίνεται ολοένα πιο έντονη κατά τους θερινούς μήνες, όταν η παραγωγή από φωτοβολταϊκά κορυφώνεται το μεσημέρι, αλλά οι ανάγκες για κλιματισμό παραμένουν αυξημένες μέχρι αργά το βράδυ. Έτσι, η αγορά μετακινείται μέσα σε λίγες ώρες από συνθήκες υπερπροσφοράς σε συνθήκες ενεργειακής στενότητας, δημιουργώντας πρωτοφανείς διακυμάνσεις που δεν συναντώνται εύκολα σε άλλες αγορές εμπορευμάτων.
Η «καμπύλη της πάπιας»
Το φαινόμενο είναι γνωστό ως «duck curve» ή «καμπύλη της πάπιας», λόγω του σχήματος που σχηματίζει στο διάγραμμα η καθαρή ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας κατά τη διάρκεια της ημέρας. Στις μεσημεριανές ώρες, η μεγάλη ηλιακή παραγωγή μειώνει απότομα τη ζήτηση που πρέπει να καλυφθεί από συμβατικές μονάδες. Αργότερα, καθώς η παραγωγή των φωτοβολταϊκών περιορίζεται, το σύστημα χρειάζεται μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να αυξήσει θεαματικά την παραγωγή από άλλες πηγές.
Το αποτέλεσμα είναι μια απότομη «ράμπα» ανόδου των τιμών, η οποία γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες και χαμηλή αιολική παραγωγή. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ζήτηση για ψύξη παραμένει αυξημένη ακριβώς τη στιγμή που οι δύο βασικές ανανεώσιμες πηγές, ο ήλιος και ο άνεμος, δεν μπορούν να προσφέρουν αρκετή ενέργεια.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Γερμανίας, όπου σε ημέρα του Μαΐου οι τιμές πέρασαν μέσα σε λίγες ώρες από αρνητικά επίπεδα το μεσημέρι σε σχεδόν 400 ευρώ ανά μεγαβατώρα το βράδυ. Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στην ελληνική αγορά, με τεράστια απόσταση ανάμεσα στη χαμηλότερη και την υψηλότερη ωριαία τιμή του ίδιου εικοσιτετραώρου.
Η εγχώρια χονδρεμπορική τιμή διαμορφώθηκε στα 142,24 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ κατά τη διάρκεια της ημέρας κινήθηκε από μόλις 0,01 ευρώ έως τα 295,10 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Η διαφορά αυτή αποτυπώνει την ένταση με την οποία μεταβάλλεται πλέον το κόστος ηλεκτροπαραγωγής ανάλογα με τη συμμετοχή των φωτοβολταϊκών και τις ανάγκες του συστήματος.
Η έλλειψη μπαταριών μεγαλώνει το πρόβλημα
Ο βασικός λόγος για τον οποίο η μεγάλη παραγωγή από φωτοβολταϊκά δεν αξιοποιείται αποτελεσματικότερα είναι η ανεπαρκής αποθήκευση. Η Ευρώπη διαθέτει πλέον τεράστια εγκατεστημένη ισχύ σε ηλιακή ενέργεια, αλλά δεν έχει αναπτύξει με την ίδια ταχύτητα τις μπαταρίες που απαιτούνται για να αποθηκεύεται το μεσημεριανό πλεόνασμα και να διοχετεύεται στο δίκτυο το βράδυ.
Έτσι, σημαντικές ποσότητες φθηνής ηλεκτρικής ενέργειας είτε χάνονται είτε οδηγούν σε περικοπές παραγωγής. Όταν αργότερα η ηλιακή παραγωγή μηδενίζεται, οι φορείς διαχείρισης των δικτύων αναγκάζονται να ενεργοποιήσουν μονάδες φυσικού αερίου ή άλλες συμβατικές πηγές, οι οποίες έχουν υψηλότερο λειτουργικό κόστος.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο κατά τη διάρκεια των καυσώνων. Η ζήτηση αυξάνεται λόγω της εκτεταμένης χρήσης κλιματιστικών, αλλά η αιολική παραγωγή συχνά περιορίζεται, καθώς οι συνθήκες πολύ υψηλών θερμοκρασιών συνοδεύονται αρκετές φορές από ασθενείς ανέμους. Το ενεργειακό σύστημα καλείται τότε να καλύψει τη μέγιστη ζήτηση με περιορισμένη διαθέσιμη παραγωγή από ΑΠΕ.
Πενταπλάσιες διακυμάνσεις σε σχέση με το 2020
Η ένταση των μεταβολών έχει ήδη προκαλέσει την παρέμβαση των ευρωπαϊκών αρχών. Η καθημερινή απόσταση ανάμεσα στις χαμηλότερες και τις υψηλότερες τιμές χονδρικής υπολογίζεται ότι είναι πλέον περίπου πέντε φορές μεγαλύτερη σε σχέση με το 2020.
Η ιδιαίτερα ασταθής εικόνα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη έχει οδηγήσει σε έρευνες για τα αίτια των απότομων αυξήσεων και για τα μέτρα που απαιτούνται ώστε να περιοριστεί η μεταβλητότητα. Στο επίκεντρο βρίσκονται η ανάπτυξη περισσότερων μονάδων αποθήκευσης, η ενίσχυση των διασυνδέσεων, η καλύτερη διαχείριση της ζήτησης και η αναβάθμιση των δικτύων.
Η πρόκληση δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και τεχνική. Η παραγωγή από φωτοβολταϊκά μπορεί να προβλεφθεί με σχετική ακρίβεια, όμως η απότομη μείωσή της το απόγευμα απαιτεί ταχύτατη ενεργοποίηση άλλων μονάδων. Όσο αυξάνεται η συμμετοχή των ΑΠΕ, τόσο πιο απαιτητική γίνεται η διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Το εκτεταμένο μπλακ άουτ που σημειώθηκε το 2025 στην Ισπανία και την Πορτογαλία ανέδειξε με τον πιο έντονο τρόπο τη σημασία της σταθερότητας του συστήματος. Έκτοτε, οι διαχειριστές των δικτύων έχουν υιοθετήσει πιο προσεκτική πολιτική ως προς την ένταξη μεγάλων ποσοτήτων μεταβλητής παραγωγής στο ενεργειακό μείγμα.
Φθηνές ώρες, ακριβότερη ημερήσια μέση τιμή
Το παράδοξο είναι ότι οι ώρες κατά τις οποίες το ηλεκτρικό ρεύμα είναι εξαιρετικά φθηνό ή ακόμη και δωρεάν αυξάνονται, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μειώνεται και το συνολικό κόστος για τον καταναλωτή.
Σε αρκετές ευρωπαϊκές αγορές, οι μέσες ημερήσιες τιμές είναι υψηλότερες αυτό το καλοκαίρι σε σχέση με προηγούμενες χρονιές. Ο λόγος είναι ότι οι πολύ ακριβές βραδινές ώρες αντισταθμίζουν και συχνά υπερκαλύπτουν τις χαμηλές μεσημεριανές τιμές.
Στην επιβάρυνση συμβάλλει και η υψηλότερη τιμή του φυσικού αερίου, καθώς οι μονάδες αερίου καλούνται να καλύψουν το κενό που δημιουργείται μετά τη δύση του ήλιου. Επομένως, η αύξηση της ηλιακής παραγωγής δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει φθηνότερο ηλεκτρικό ρεύμα σε ολόκληρη τη διάρκεια της ημέρας.
Η μεγάλη απόσταση φωτοβολταϊκών και αποθήκευσης
Η ηλιακή ενέργεια έχει εξελιχθεί σε μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες τεχνολογίες ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρώπη, καθώς το κόστος των φωτοβολταϊκών πλαισίων έχει μειωθεί σημαντικά και οι κρατικές πολιτικές έχουν ενθαρρύνει τις επενδύσεις. Η συνολική εγκατεστημένη ισχύς έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 2022.
Η ανάπτυξη της αποθήκευσης, όμως, έχει μείνει πολύ πίσω. Οι μεγάλης κλίμακας μπαταρίες αντιστοιχούν μόλις στο 3% της εγκατεστημένης φωτοβολταϊκής ισχύος, ποσοστό ανεπαρκές για να εξομαλύνει τις απότομες μεταβολές.
Η αδυναμία απορρόφησης του μεσημεριανού πλεονάσματος αναγκάζει τους παραγωγούς να περιορίζουν συχνότερα τη λειτουργία των πάρκων τους. Ταυτόχρονα, οι αρνητικές τιμές μειώνουν τα έσοδα και την αξία των έργων, προκαλώντας προβληματισμό στους επενδυτές και οδηγώντας ορισμένους στην επανεξέταση των σχεδίων τους.
Οι νέες επενδύσεις συνδυάζονται πλέον όλο και συχνότερα με μπαταρίες, ενώ οι κυβερνήσεις επιταχύνουν την αναβάθμιση των δικτύων και αναζητούν τρόπους ενίσχυσης της ευέλικτης κατανάλωσης. Παρ’ όλα αυτά, η προσθήκη νέας φωτοβολταϊκής ισχύος αναμένεται να επιβραδυνθεί, όσο δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά το ζήτημα της αποθήκευσης.
Το πραγματικό στοίχημα της ενεργειακής μετάβασης δεν είναι πλέον η παραγωγή αρκετής ηλεκτρικής ενέργειας τις ώρες με ηλιοφάνεια. Η Ευρώπη παράγει ήδη τεράστιες ποσότητες το μεσημέρι.
Η πρόκληση είναι να μπορέσει να μεταφέρει αυτή την ενέργεια χρονικά, ώστε να καλύπτει τη ζήτηση όταν ο ήλιος δύει και οι τιμές αρχίζουν ξανά να εκτοξεύονται.
Πηγή: https://www.newmoney.gr
