13/1/2026
Μύθοι και αλήθειες για τις «μπλε ζώνες» – Τα νέα ερευνητικά στοιχεία και η ανατροπή στις περιοχές της μακροζωίας
Γιατί σε ορισμένα μέρη του κόσμου οι άνθρωποι τείνουν να ζουν περισσότερο; Είναι ένα ερώτημα που οι ερευνητές μελετούν εδώ και δεκαετίες. Οι λεγόμενες «μπλε ζώνες» είναι περιοχές όπου οι άνθρωποι έχουν ασυνήθιστα μεγάλη διάρκεια ζωής και παρατηρείται δυσανάλογα υψηλή συγκέντρωση ατόμων άνω των 90 και των 100 ετών.
Ο όρος καθιερώθηκε πριν από σχεδόν 20 χρόνια. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η εγκυρότητα αυτών των ισχυρισμών αμφισβητήθηκε, με επικριτές να θέτουν υπό αμφισβήτηση την ακρίβεια, κυρίως αυτοαναφερόμενων ηλικιών. Υποστήριξαν ότι οι εξαιρετικά μεγάλες ηλικίες των κατοίκων των «μπλε ζωνών» οφείλονται σε ελλιπή αρχεία ή σε διοικητικά λάθη.
Τώρα, νέα έρευνα επανεξέτασε τα δεδομένα και επιβεβαίωσε ότι σε ορισμένες από τις περιοχές που είναι γνωστές ως «μπλε ζώνες» θα πρέπει να τους αφαιρεθεί ο τίτλος, ενώ άλλες είναι πράγματι αυθεντικές. Μεταξύ αυτών είναι και η Ικαρία.
H μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο The Gerontologist, σημειώνει ότι αυτές οι περιοχές δεν χαρακτηρίζονται μόνο από ασυνήθιστα μεγάλους αριθμούς ηλικιωμένων ανθρώπων, αλλά και από την εξαιρετική υγεία και ζωντάνια που πολλοί από αυτούς διατηρούν ακόμη και σε πολύ προχωρημένη ηλικία.
Αναζητώντας αποδεικτικά στοιχεία
«Οι ισχυρισμοί για μακροζωία απαιτούν αποδεικτικά στοιχεία», δήλωσε σύμφωνα με το Euronews ο Steven N. Austad, συν-συγγραφέας της μελέτης και επιστημονικός διευθυντής στην American Federation for Aging Research.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, για να χαρακτηριστεί μια περιοχή ως μπλε ζώνη πρέπει να είναι γεωγραφικά ορισμένη, να παρουσιάζει εξαιρετικά υψηλή συγκέντρωση ανθρώπων που φτάνουν τουλάχιστον τα 90 χρόνια τα τελευταία 150 χρόνια και να διαθέτει αρχεία που να μπορούν να επαληθεύσουν πιστοποιητικά γέννησης και θανάτου.
Η παρατεταμένη καλή υγεία αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο, ειδικά σε μια περίοδο όπου σε πολλά μέρη του κόσμου η νοσηρότητα στη μετέπειτα ζωή φαίνεται να αυξάνεται.
Παρότι η γενετική μπορεί να παίζει ρόλο, η έρευνα δείχνει όλο και περισσότερο ότι ο τρόπος ζωής, η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα και οι κοινωνικοί δεσμοί είναι κεντρικοί παράγοντες για τη μακροζωία με χαμηλά ποσοστά χρόνιων ασθενειών.
«Πιστεύουμε ότι η επιβεβαίωση των μπλε ζωνών είναι σημαντική, γιατί υπάρχουν πολύτιμα μαθήματα και έμπνευση που μπορούν να αντληθούν από τρόπους ζωής που υποστηρίζουν μια μακρά και υγιή ζωή», έγραψαν οι ερευνητές, συμπληρώνοντας πως «η καταγραφή της εξέλιξης των μπλε ζωνών και η αφαίρεση ορισμένων περιοχών από τη λίστα μπορεί να είναι εξίσου διαφωτιστική».
Η νέα αυτή ανάλυση επιβεβαιώνει δύο γεωγραφικές περιοχές όπου η επαλήθευση ηλικιών στηρίζει τον χαρακτηρισμό τους ως μπλε ζώνες. Παράλληλα, επανεξετάζει δύο άλλες περιοχές που στο παρελθόν πληρούσαν τα κριτήρια, αλλά πλέον δεν μπορούν να θεωρηθούν τέτοιες.
Ποιες «μπλε ζώνες» επιβεβαιώνονται επιστημονικά;
Σαρδηνία, Ιταλία
Η μπλε ζώνη της Σαρδηνίας εκτείνεται σε έξι χωριά στο ανατολικό-κεντρικό τμήμα του νησιού, σε μια περιοχή που ονομάζεται Ογκλιάστρα. Εκεί, το ποσοστό των αιωνόβιων μεταξύ όσων γεννήθηκαν από το 1880 έως το 1900 ήταν περίπου πέντε φορές υψηλότερο από ό,τι στην υπόλοιπη Ευρώπη και τρεις φορές υψηλότερο από τον μέσο όρο της Σαρδηνίας. Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο από την αρχική ανάλυση.
Ενώ παγκοσμίως περισσότερες γυναίκες από άνδρες φτάνουν τα 100 χρόνια, σε αυτό το τμήμα της Σαρδηνίας η αναλογία είναι περίπου ίση. Στη μπλε ζώνη του νησιού, οι ερευνητές επαλήθευσαν τις ηλικίες όλων όσοι ήταν άνω των 90 ετών, διασταυρώνοντας ληξιαρχικά και εκκλησιαστικά αρχεία, καθώς και ανασυνθέτοντας οικογενειακά γενεαλογικά δέντρα ώστε να αποκλειστούν λάθη ή αλλαγές ταυτότητας.
Ικαρία, Ελλάδα
Η Ικαρία αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά ως μπλε ζώνη το 2009, το ποσοστό των κατοίκων ηλικίας 90 ετών ή άνω ήταν περίπου τρεις φορές υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο, ενώ έρευνες επιβεβαίωσαν έναν ασυνήθιστα μεγάλο αριθμό υπερηλίκων και αιωνόβιων στο νησί.
Οι περιοχές που δεν είναι πλέον «μπλέ ζώνες»
Οκινάουα, Ιαπωνία
Το 1976, το ιαπωνικό νησί αναφέρθηκε για πρώτη φορά ότι είχε ποσοστό αιωνόβιων επτά φορές υψηλότερο από τον υπόλοιπο πληθυσμό της χώρας. Όμως, ο πληθυσμός της Οκινάουα, ο οποίος το 1999 είχε επιβεβαιωθεί ότι περιλάμβανε τους μακροβιότερους ανθρώπους στον κόσμο, πλέον δεν πληροί τα κριτήρια μιας μπλε ζώνης, σύμφωνα με τους ερευνητές.
Μόνο οι γενιές που γεννήθηκαν πριν από το 1940 πληρούσαν τα κριτήρια. Μέχρι το 2006, το ποσοστό των αιωνόβιων είχε πέσει σε επίπεδα μόλις διπλάσια από τον υπόλοιπο πληθυσμό της Ιαπωνίας.
Από τότε που χαρακτηρίστηκε μπλε ζώνη, οι πόλεμοι και η έντονη δυτικοποίηση, σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένη με τη μακρόχρονη στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στο νησί, φαίνεται ότι υπονόμευσαν την υγεία των κατοίκων, σύμφωνα με τη μελέτη.
Νικόγια, Κόστα Ρίκα
Η Νικόγια είναι μια ακόμη μπλε ζώνη που φαίνεται να συρρικνώνεται. Ο χαρακτηρισμός της βασίστηκε σε άνδρες που γεννήθηκαν πριν από το 1930, πολλοί από τους οποίους έφτασαν τα 100 χρόνια. Όσοι γεννήθηκαν αργότερα είναι λιγότερο πιθανό να γίνουν αιωνόβιοι, για λόγους που παραμένουν ασαφείς, σύμφωνα με τη μελέτη.
Η μπλε ζώνη της Νικόγια εκτείνεται σε πέντε γειτονικά καντόνια – Santa Cruz, Carrillo, Nicoya, Nandayure και Hojancha – στο βόρειο τμήμα της χερσονήσου της Νικόγια. Μέχρι το 2010, νέες αναλύσεις έδειξαν ότι η αρχική μπλε ζώνη της Νικόγια είχε περιοριστεί περίπου στο ένα τέταρτο του αρχικού της μεγέθους, ενώ μια νέα περιοχή εξαιρετικής μακροζωίας είχε εμφανιστεί σε τρεις επαρχίες στη βόρεια Κόστα Ρίκα, κοντά στα σύνορα με τη Νικαράγουα.
Κοινά χαρακτηριστικά και οι νέες υποψήφιες «μπλε ζώνες»
Ένα κοινό στοιχείο και των τεσσάρων κλασικών μπλε ζωνών είναι η απομόνωση, όπως έδειξε η μελέτη. Η Σαρδηνία, η Ικαρία και η Οκινάουα βρίσκονται σε ολόκληρα νησιά ή σε μεγάλα τμήματα νησιών, ενώ η Νικόγια βρίσκεται σε μια χερσόνησο που μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες ήταν δύσκολα προσβάσιμη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή η σχετική απομόνωση επέτρεψε σε κάθε περιοχή να αναπτύξει μια πολιτισμική και γενετική ιδιαιτερότητα.
Οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν μόνο πώς ορισμένες από αυτές τις περιοχές συρρικνώνονται, αλλά ανέδειξαν και νέες μπλε ζώνες που αναδύονται. Υποψήφιες περιοχές στην Ολλανδία, την Κίνα και στο νησί Μαρτινίκα της Καραϊβικής βρίσκονται αυτή τη στιγμή υπό διαδικασία επαλήθευσης, προτού γίνουν ευρύτερα αποδεκτές ως νέες, σύγχρονες μπλε ζώνες.