Η αόρατη απειλή για τον εγκέφαλο των παιδιών- Νέα επιστημονικά δεδομένα για την έκθεση στον μόλυβδο

Η χρόνια έκθεση ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις στον μόλυβδο συνδέεται με δυσκολίες προσοχής και μάθησης. Οι Παιδίατροι ζητούν ενίσχυση της πρόληψης.

Αόρατος αλλά δυνητικά επιβλαβής για την ανάπτυξη των παιδιών, ο μόλυβδος αποτελεί έναν περιβαλλοντικό κίνδυνο που μπορεί να παραμένει αδιάγνωστος για μεγάλο διάστημα. Επιστημονικές μελέτες συνδέουν τη χρόνια έκθεση με μειωμένες γνωστικές επιδόσεις, δυσκολίες μάθησης και αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης ΔΕΠΥ.

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής, με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Πρόληψης της Δηλητηρίασης από Μόλυβδο (18–24 Οκτωβρίου 2026) και τις πρόσφατες ανακοινώσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), ζητά μεγαλύτερη έμφαση στην έγκαιρη αναγνώριση και την πρόληψη.

Με κεντρικό μήνυμα «Από την ανίχνευση στην πρόληψη», ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι η έκθεση στον μόλυβδο μπορεί να παραμένει αδιάγνωστη για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθώς συχνά δεν συνοδεύεται από εμφανή συμπτώματα. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο ενδέχεται να είναι μακροχρόνιες και σε ορισμένες περιπτώσεις μη αναστρέψιμες.

Δεν υπάρχει γνωστό ασφαλές επίπεδο έκθεσης στον μόλυβδο για τα παιδιά. Ακόμη και χαμηλές συγκεντρώσεις στο αίμα έχουν συσχετιστεί με μειωμένες γνωστικές επιδόσεις, δυσκολίες προσοχής, προβλήματα συμπεριφοράς και μάθησης.

Ανησυχητικά δεδομένα από τον ΠΟΥ και τη UNICEF

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η έκθεση στον μόλυβδο συνδέθηκε με περισσότερους από 3,5 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως το 2023, κυρίως λόγω καρδιαγγειακών επιπτώσεων στους ενήλικες.

Παράλληλα, κοινή έκθεση της UNICEF και του οργανισμού Pure Earth, που δημοσιεύτηκε το 2020, εκτιμούσε ότι περίπου ένα στα τρία παιδιά παγκοσμίως —έως 800 εκατομμύρια παιδιά— είχε συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα τουλάχιστον 5 μg/dL.

Ο μόλυβδος μπορεί να εισέλθει στον οργανισμό μέσω μολυσμένου νερού, εδάφους, οικιακής σκόνης, παλαιών χρωμάτων, ορισμένων επιμολυσμένων προϊόντων και τροφίμων, καθώς και μέσω δραστηριοτήτων ανακύκλωσης ή βιομηχανικής χρήσης του.

Σχεδόν διπλάσιες σχετικές πιθανότητες ΔΕΠΥ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα επιστημονικά δεδομένα που συνδέουν τη χρόνια έκθεση στον μόλυβδο με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ).

Μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2025 στο European Child & Adolescent Psychiatry, η οποία συμπεριέλαβε 31 μελέτες με συνολικά 25.258 παιδιά, διαπίστωσε ότι η μεγαλύτερη έκθεση στον μόλυβδο συσχετιζόταν με περίπου διπλάσιες σχετικές πιθανότητες εμφάνισης ΔΕΠΥ (OR 1,95).

Το εύρημα δεν σημαίνει ότι ο μόλυβδος αποτελεί τη μοναδική αιτία της διαταραχής ούτε ότι διπλασιάζεται απαραίτητα ο απόλυτος κίνδυνος για κάθε παιδί. Η ΔΕΠΥ είναι πολυπαραγοντική νευροαναπτυξιακή διαταραχή, στην οποία συμμετέχουν γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι η έκθεση στον μόλυβδο αποτελεί σημαντικό και δυνητικά τροποποιήσιμο περιβαλλοντικό παράγοντα κινδύνου.

Μόλυβδος και δείκτης νοημοσύνης: Οι επιπτώσεις αρχίζουν από χαμηλές συγκεντρώσεις

Εξίσου ανησυχητική είναι η συσχέτιση του μολύβδου με τη μείωση του δείκτη νοημοσύνης (IQ).
Μεγάλη διεθνής ανάλυση 1.333 παιδιών από επτά προοπτικές μελέτες διαπίστωσε ότι η αύξηση της συγκέντρωσης μολύβδου στο αίμα από 2,4 σε 10 μg/dL συσχετιζόταν με μέση μείωση του IQ κατά περίπου 3,9 μονάδες.

Τα ευρήματα αυτά αφορούν πληθυσμιακές εκτιμήσεις και όχι πρόβλεψη για τη νοημοσύνη ενός συγκεκριμένου παιδιού.
Νεότερη μετα-ανάλυση, που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 2026 στο BMC Medical Research Methodology και συμπεριέλαβε 12 μελέτες, επιβεβαίωσε την αρνητική συσχέτιση μεταξύ συγκέντρωσης μολύβδου στο αίμα και δείκτη νοημοσύνης.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε περιπτώσεις σοβαρής δηλητηρίασης. Ακόμη και η χαμηλού βαθμού, χρόνια έκθεση μπορεί να επιβαρύνει τη γνωστική ανάπτυξη.

Τι γνωρίζουμε για την Ελλάδα;

Η έκθεση στον μόλυβδο δεν αποτελεί αποκλειστικά πρόβλημα χωρών με χαμηλά επίπεδα περιβαλλοντικής προστασίας.
Ελληνική μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2015 στο περιοδικό Child: Care, Health and Development, εξέτασε 814 παιδιά ηλικίας 6–36 μηνών. Διαπιστώθηκε ότι:

•  Το 11,7% των παιδιών είχε συγκέντρωση μολύβδου στο αίμα μεγαλύτερη από 5 μg/dL.
•  Το 1,8% παρουσίαζε συγκέντρωση μεγαλύτερη από 10 μg/dL.
•  Η διαβίωση σε παλαιές κατοικίες ή βιομηχανικές και κοινωνικοοικονομικά υποβαθμισμένες περιοχές συνδεόταν με υψηλότερα επίπεδα έκθεσης.

Πρόκειται για παλαιότερη, νοσοκομειακή μελέτη, η οποία δεν αποτυπώνει τη σημερινή κατάσταση σε πανελλαδικό επίπεδο. Η ανάγκη για σύγχρονα, αντιπροσωπευτικά ελληνικά επιδημιολογικά δεδομένα παραμένει σημαντική.

Στην πρόσφατη ελληνική επικαιρότητα, το Προεδρικό Διάταγμα 65/2026 (ΦΕΚ Α΄ 169/19.10.2026) θεσπίζει αυστηρότερο πλαίσιο προστασίας από την επαγγελματική έκθεση στον μόλυβδο και ενισχύει την παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων. Πρόκειται για σημαντική θεσμική εξέλιξη, η οποία όμως δεν υποκαθιστά την ανάγκη ειδικών δράσεων για την προστασία του παιδικού πληθυσμού.

Η πρόληψη αρχίζει από το παιδιατρικό ιατρείο

Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) χρησιμοποιούν πλέον τη συγκέντρωση 3,5 μg/dL ως τιμή αναφοράς για τον εντοπισμό παιδιών με αυξημένη έκθεση. Η τιμή αυτή δεν αποτελεί όριο ασφάλειας.

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο του παιδιάτρου στην έγκαιρη αναγνώριση πιθανών περιβαλλοντικών κινδύνων, στη λήψη στοχευμένου ιστορικού έκθεσης, στην κατά περίπτωση εργαστηριακή διερεύνηση και στην παρακολούθηση της ανάπτυξης των παιδιών.

Παράλληλα, αναδεικνύει την ανάγκη για:

•  Ενημέρωση των γονέων σχετικά με τις πηγές έκθεσης στον μόλυβδο.
•  Έγκαιρο εντοπισμό παιδιών αυξημένου κινδύνου, ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες.
•  Έλεγχο και περιορισμό περιβαλλοντικών πηγών έκθεσης, σε κατοικίες, σχολεία και χώρους παιχνιδιού.
•  Συνεργασία παιδιάτρων, δημόσιων υπηρεσιών υγείας και περιβαλλοντικών φορέων για την ανάπτυξη στοχευμένων δράσεων πρόληψης.
•  Σύγχρονη επιδημιολογική καταγραφή της έκθεσης των παιδιών στον μόλυβδο στη χώρα μας.

Η Ένωση επισημαίνει ότι οι δυσκολίες συγκέντρωσης, συμπεριφοράς ή μάθησης δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως σε περιβαλλοντική τοξικότητα. Ωστόσο, όταν υπάρχουν ενδείξεις αυξημένης έκθεσης, ο μόλυβδος πρέπει να περιλαμβάνεται στους παράγοντες που διερευνώνται.

Η προστασία του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου δεν αρχίζει όταν εμφανιστούν οι μαθησιακές δυσκολίες. Αρχίζει από την πρόληψη των περιβαλλοντικών κινδύνων.
Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής τονίζει ότι η πρόληψη της έκθεσης στον μόλυβδο αποτελεί επένδυση στη γνωστική ανάπτυξη, την υγεία και το μέλλον των παιδιών.