Μπορεί ένας ακατάστατος άνθρωπος να γίνει τακτικός; Ο ρόλος της προσωπικότητας και η μικρή αλλαγή που «βάζει τάξη»

26/9/2026

Κάποιοι άνθρωποι μοιάζουν να διατηρούν το σπίτι τους τακτοποιημένο χωρίς προσπάθεια. Τα κλειδιά βρίσκονται πάντα στο ίδιο σημείο, τα ρούχα καταλήγουν διπλωμένα στην ντουλάπα και ο πάγκος της κουζίνας δεν έχει τίποτα πάνω.

Άλλοι καθαρίζουν το σπίτι την Κυριακή και την Τετάρτη αναρωτιούνται πώς έγινε πάλι άνω κάτω.

Το «έτσι είμαι/είναι ακατάστατος», είναι κάτι που ακούγεται συχνά, αποδίδοντας το ζήτημα στην προσωπικότητα… Υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό, αλλά η προσωπικότητα δεν καθορίζει αμετάκλητα τη συμπεριφορά μας.

Όπως αναφέρουν ψυχολόγοι στο Conversation, το περιβάλλον μας και οι μικρές πράξεις που επαναλαμβάνουμε μέσα σε αυτό έχουν επίσης σημασία. Μάλιστα, αλλάζοντας αυτά τα μοτίβα, μπορεί με τον καιρό να αλλάξουμε και κάτι από αυτό που είμαστε.

Είναι κάποιοι άνθρωποι από τη φύση τους πιο τακτικοί;

Οι ψυχολόγοι περιγράφουν την προσωπικότητα μέσα από σχετικά σταθερά μοτίβα στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σκέφτονται, αισθάνονται και συμπεριφέρονται.

Ένα από τα «Πέντε Μεγάλα» χαρακτηριστικά της προσωπικότητας είναι η ευσυνειδησία. Περιλαμβάνει τάσεις όπως η εργατικότητα, ο αυτοέλεγχος και η τάξη. Έτσι, κάποιος με υψηλότερη ευσυνειδησία, ιδίως ως προς την ανάγκη για οργάνωση, μπορεί να βρίσκει ευκολότερο το να κρατά τα πράγματά του τακτοποιημένα.

Ωστόσο ακόμη και στοιχεία της προσωπικότητας μπορούν να μεταβληθούν. Μεγάλες μελέτες που παρακολούθησαν ανθρώπους σε βάθος χρόνου δείχνουν ότι η προσωπικότητα παρουσιάζει τόσο σταθερότητα όσο και μεταβολές. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι τείνουν να γίνονται πιο ευσυνείδητοι σε διαφορετικές φάσεις της ενήλικης ζωής τους, όπως όταν αποκτούν παιδιά ή αναλαμβάνουν νέες ευθύνες.

Επομένως, το «είμαι ακατάστατος άνθρωπος» μπορεί να περιγράφει μια τάση. Δεν σημαίνει ότι είστε «καταδικασμένοι» σε αυτό.

Η ακαταστασία δημιουργείται από μικρές, επαναλαμβανόμενες πράξεις

Ένα ακατάστατο δωμάτιο συνήθως είναι το αποτέλεσμα εκατοντάδων μικρών συμπεριφορών: αφήνετε το φλιτζάνι στο γραφείο, τα ρούχα στην καρέκλα, τα κλειδιά όπου σας βολεύει ή αποφασίζετε ότι θα ασχοληθείτε με τα χαρτιά στον πάγκο.

Όταν αυτές οι πράξεις επαναλαμβάνονται, αρχίζουν να μοιάζουν με χαρακτηριστικό του ανθρώπου που τις κάνει. Γίνονται συνήθειες.

Οι συνήθειες αναπτύσσονται όταν επαναλαμβάνουμε μια συμπεριφορά στο ίδιο πλαίσιο. Με τον καιρό, στοιχεία αυτού του πλαισίου μπορεί να αρχίσουν να ενεργοποιούν τη συμπεριφορά αυτόματα. Αυτό εξηγεί γιατί η απόφαση «θα είμαι πιο τακτικός» συχνά δεν αρκεί: επιστρέφετε στο σπίτι με άλλη πρόθεση, αλλά και στο ίδιο περιβάλλον που πυροδοτεί τις παλιές σας κινήσεις.

Αλλάξτε το περιβάλλον, όχι μόνο την πρόθεσή σας

Ας υποθέσουμε ότι, μόλις γυρίζετε σπίτι, αφήνετε πάντα τα κλειδιά στην πρώτη διαθέσιμη επιφάνεια. Μπορείτε να υπενθυμίζετε διαρκώς στον εαυτό σας να είναι πιο οργανωμένος. Μπορείτε όμως και να βάλετε ένα μικρό μπολ δίπλα στην πόρτα.

Το μπολ δεν είναι απλώς ένα μέρος για να φυλάτε τα κλειδιά. Σας υπενθυμίζει την πράξη που θέλετε να κάνετε. Κάθε φορά που αφήνετε εκεί τα κλειδιά επιστρέφοντας στο σπίτι, ενισχύετε τη σύνδεση ανάμεσα στη συγκεκριμένη στιγμή και στη νέα σας αντίδραση.

Η ίδια αρχή εφαρμόζεται και αλλού. Βάλτε το καλάθι των άπλυτων εκεί όπου βγάζετε πραγματικά τα ρούχα σας. Ορίστε μια εμφανή θέση για τα αντικείμενα που χρησιμοποιείτε συχνά. Τοποθετήστε όσα θέλετε να θυμηθείτε σε σημεία όπου θα τα δείτε τη στιγμή που τα χρειάζεστε.

Με άλλα λόγια, μη βασίζεστε αποκλειστικά στο κίνητρο ή στη μνήμη σας. Διαμορφώστε τον χώρο ώστε να σας οδηγεί στη συμπεριφορά που επιθυμείτε και να την κάνει εύκολη.

Αν συμπεριφέρεστε σαν τακτικός άνθρωπος, μπορείτε να γίνετε;

Εδώ προκύπτει ένα ενδιαφέρον ερώτημα: Τι εννοούμε όταν χαρακτηρίζουμε κάποιον «τακτικό» ή «ακατάστατο»; Συνήθως θεωρούμε ότι η προσωπικότητα προκαλεί τη συμπεριφορά: ένας ευσυνείδητος άνθρωπος συμπεριφέρεται με ευσυνειδησία.

Η σχέση, όμως, μπορεί να λειτουργεί και αντίστροφα. Ερευνητές έχουν προτείνει ότι η αλλαγή των συμπεριφορών μέσα από τις οποίες εκφράζεται ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητας ενδέχεται, με τον καιρό, να συμβάλει στην αλλαγή του ίδιου του χαρακτηριστικού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείτε να αποφασίσετε τη Δευτέρα να αποκτήσετε διαφορετική προσωπικότητα μέχρι την Παρασκευή. Η αλλαγή της προσωπικότητας είναι γενικά σταδιακή. Η σταθερή επανάληψη πιο οργανωμένων πράξεων να είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο γινόμαστε πιο οργανωμένοι.

Πώς να γίνετε πιο τακτικοί στην πράξη

Ξεκινήστε παρατηρώντας, χωρίς να κρίνετε τον εαυτό σας. Η φράση «είμαι ακατάστατος» δεν σας βοηθάει. Σκοπός είναι να εντοπίσετε το πρόβλημα που επανέρχεται και τη συμπεριφορά που το προκαλεί.

Έπειτα αποφασίστε τι θέλετε να κάνετε στη θέση της. Για παράδειγμα: «Όταν βγάζω τα ρούχα μου, θα τα βάζω στο καλάθι». Το επόμενο βήμα είναι να οργανώσετε το χώρο ώστε το περιβάλλον να σας βοηθήσει να υλοποιήσετε αυτή την αλλαγή, να σας την κάνει πιο εύκολη. Τοποθετήστε το καλάθι εκεί που συνήθως βγάζετε τα ρούχα σας. Μπορεί επίσης να βοηθήσει η σύνδεση της νέας συμπεριφοράς με μια ήδη υπάρχουσα συνήθεια: «Όταν φτιάχνω τον πρωινό καφέ, θα τακτοποιώ τη χθεσινή αλληλογραφία».

Δοκιμάστε τη νέα ρουτίνα και έπειτα δείτε πώς πήγε. Αν δεν λειτουργεί, μην «παραιτηθείτε», καταλήγοντας στο συμπέρασμα «έτσι είμαι εγώ». Αναρωτηθείτε τι σας εμπόδισε και προσαρμόστε το σχέδιο. Με την επανάληψη, η νέα συμπεριφορά μπορεί να απαιτεί όλο και λιγότερη συνειδητή προσπάθεια και να γίνει μέρος της καθημερινότητάς σας.

Χρειάζεται, όμως, να γίνετε πιο τακτικοί;

Η τάξη δεν είναι μέτρο του χαρακτήρα σας και η τελειότητα δεν χρειάζεται να είναι ο στόχος. Το πιο χρήσιμο ερώτημα είναι αν ο χώρος σας διευκολύνει ή δυσκολεύει τη ζωή που θέλετε να ζείτε.

Αν συχνά δεν βρίσκετε σημαντικά πράγματα, ξεχνάτε να πληρώσετε λογαριασμούς, τσακώνεστε με όσους συγκατοικείτε, δεν μπορείτε να χρησιμοποιήσετε μέρη του σπιτιού σας ή η ακαταστασία σας τελικά σας προκαλεί πίεση, η αλλαγή ορισμένων συνηθειών μπορεί να κάνει την καθημερινότητα ευκολότερη.

Όταν οι δυσκολίες στην οργάνωση σας προκαλούν έντονη δυσφορία ή εμποδίζουν την καθημερινή σας ζωή, ίσως αξίζει να αναζητήσετε βοήθεια από ειδικό. Αν η συσσώρευση αντικειμένων είναι τόσο σοβαρή ώστε τα δωμάτια να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό τους ή αν η απομάκρυνση αντικειμένων σας προκαλεί έντονη δυσφορία, πρόκειται για κάτι διαφορετικό από τη συνηθισμένη ακαταστασία. Η διαταραχή παρασυσσώρευσης (Hoarding Disorder), γνωστή και ως «αποθησαυρισμός», είναι αναγνωρισμένη κατάσταση ψυχικής υγείας.

Σε κάθε άλλη περίπτωση, δεν χρειάζεται να αλλάξετε προσωπικότητα. Μπορεί να είστε πάντα λιγότερο τακτικοί από κάποιον άλλον. Να θυμάστε όμως πως αν οργανώσετε τον χώρο σας ώστε να σας οδηγεί στις πράξεις που θέλετε, αυτές οι πράξεις μπορούν τελικά να γίνουν συνήθειες.