Το τσιγάρο έχει συνδεθεί τόσο έντονα με τον καρκίνο του πνεύμονα, ώστε μια άλλη τεράστια απειλή του φαίνεται να παραμένει στη σκιά: η βλάβη στην καρδιά και στα αγγεία.

Μια μεγάλη διεθνής μελέτη από ερευνητές του University of Waterloo και του Global Tobacco Control Branch των αμερικανικών CDC, η οποία δημοσιεύθηκε στο BMJ Open, ανέλυσε στοιχεία από περισσότερους από 240.000 ενήλικες καπνιστές σε 46 χώρες, καλύπτοντας περίπου δύο δεκαετίες.

Το συμπέρασμα είναι ανησυχητικό: παρά την τεράστια πρόοδο στην ενημέρωση για τον καρκίνο, πολλοί καπνιστές εξακολουθούν να μη γνωρίζουν ότι το κάπνισμα (και ακόμη περισσότερο το παθητικό κάπνισμα) μπορεί να οδηγήσει σε έμφραγμα και εγκεφαλικό επεισόδιο.

Και το πρόβλημα δεν είναι μικρό. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον καπνό, ο καπνός σκοτώνει περισσότερους από 7 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο, μεταξύ των οποίων πάνω από 1,6 εκατομμύρια μη καπνιστές που εκτίθενται σε παθητικό κάπνισμα.

Το 90% γνωρίζει για τον καρκίνο – πολύ λιγότεροι για το εγκεφαλικό.

Το χάσμα γνώσης που καταγράφει η διεθνής έρευνα είναι εντυπωσιακό. Περισσότερο από 90% των καπνιστών γνώριζε ότι το κάπνισμα προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα. Μόνο περίπου 80%, όμως, γνώριζε ότι προκαλεί καρδιακές παθήσεις ή εμφράγματα και περίπου 70% ότι προκαλεί εγκεφαλικά επεισόδια.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν η ερώτηση αφορά τον καπνό των άλλων. Σε αρκετές χώρες υψηλού εισοδήματος (μεταξύ αυτών Αυστραλία, Γερμανία, Αγγλία, ΗΠΑ, Νέα Ζηλανδία και Καναδάς) λιγότεροι από τους μισούς ενήλικες καπνιστές γνώριζαν ότι το παθητικό κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει καρδιακή νόσο ή έμφραγμα.

Η Κίνα, με περίπου 300 εκατομμύρια καπνιστές, ήταν επίσης μεταξύ των χωρών με τη χαμηλότερη ευαισθητοποίηση.

Τι κάνει πραγματικά το τσιγάρο στην καρδιά

Η επιστήμη, αντίθετα, δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια αμφιβολίας. Τα CDC εξηγούν αναλυτικά πώς το κάπνισμα βλάπτει το καρδιαγγειακό σύστημα:

  • αυξάνει τα τριγλυκερίδια,
  • μειώνει την HDL («καλή») χοληστερόλη,
  • βλάπτει τα κύτταρα που επενδύουν τα αιμοφόρα αγγεία,
  • ευνοεί τη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας και
  • κάνει το αίμα περισσότερο επιρρεπές στον σχηματισμό θρόμβων.

Το αποτέλεσμα είναι μετρήσιμο. Σύμφωνα με τα ίδια επιστημονικά δεδομένα, το κάπνισμα:

  • αυξάνει τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου κατά 2 έως 4 φορές και
  • εγκεφαλικού επίσης κατά 2 έως 4 φορές σε σχέση με το μη κάπνισμα.

Ακόμη και άνθρωποι που καπνίζουν λιγότερα από πέντε τσιγάρα την ημέρα μπορεί να παρουσιάζουν πρώιμα σημάδια καρδιαγγειακής βλάβης.

Παθητικό κάπνισμα: η απειλή που συνεχίζουμε να υποτιμούμε

Η νέα έρευνα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή ακριβώς εδώ εντοπίζει ένα από τα μεγαλύτερα κενά ενημέρωσης.

Ο ΠΟΥ τονίζει ότι δεν υπάρχει ασφαλές επίπεδο έκθεσης στο παθητικό κάπνισμα. Η έκθεση συνδέεται με σοβαρές καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις και ευθύνεται για περισσότερους από 1,6 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους ετησίως.

Τα στοιχεία των CDC για το παθητικό κάπνισμα και την καρδιά είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικά:

  • οι μη καπνιστές που εκτίθενται σε καπνό στο σπίτι ή στην εργασία έχουν 25%-30% υψηλότερο κίνδυνο καρδιακής νόσου και
  • 20%-30% υψηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού. Α

κόμη και σύντομη έκθεση μπορεί να προκαλέσει βλάβη στα αγγεία και να κάνει το αίμα πιο επιρρεπές σε θρόμβωση.

«Τα κενά γνώσης είναι βαθιά ανησυχητικά»

«Τα κενά γνώσης σχετικά με τις κύριες επιπτώσεις του καπνίσματος και του παθητικού καπνίσματος στην υγεία είναι βαθιά ανησυχητικά», δήλωσε η Dr Janet Chung-Hall, ερευνήτρια του International Tobacco Control Policy Evaluation Project (ITC Project) στο Waterloo και κύρια συγγραφέας της μελέτης.

Όπως τόνισε, η περιορισμένη γνώση των καρδιαγγειακών βλαβών προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς το κάπνισμα προκαλεί περισσότερους από 2 εκατομμύρια καρδιαγγειακούς θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο.

Η ευρωπαϊκή εικόνα επιβεβαιώνει το μέγεθος της απειλής. Σύμφωνα με τα στοιχεία του WHO Europe για τις επιπτώσεις του καπνού, στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ ο καπνός προκαλεί περίπου 1,1 εκατομμύρια θανάτους ετησίως. Το 2021 αποδόθηκε σε αυτόν το 15,8% των θανάτων από καρδιοπάθεια και το 10,5% των θανάτων από εγκεφαλικό.

Είκοσι χρόνια πέρασαν αλλά η ενημέρωση δεν ακολούθησε

Ίσως το πιο απογοητευτικό εύρημα είναι ότι, συνολικά, δύο δεκαετίες δεν έφεραν την πρόοδο που θα περίμενε κανείς.

Η γνώση των καρδιαγγειακών κινδύνων βελτιώθηκε σε ορισμένες χώρες, όπως το Μπανγκλαντές, η Ινδία, η Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ. Αντίθετα, η ενημέρωση για τους κινδύνους του παθητικού καπνίσματος μειώθηκε στην πλειονότητα των χωρών υψηλού εισοδήματος που εξετάστηκαν, μεταξύ αυτών ο Καναδάς, οι ΗΠΑ, η Νέα Ζηλανδία, η Αγγλία και η Ιαπωνία.

Και ενώ περίπου εννέα στους δέκα γνωρίζουν πλέον τη σχέση καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονα, σαφώς λιγότεροι γνωρίζουν ότι το παθητικό κάπνισμα προκαλεί επίσης καρκίνο του πνεύμονα.

Και στην Ελλάδα η γνώση έχει σημασία

Η ενημέρωση δεν είναι μια αφηρημένη παράμετρος δημόσιας υγείας. Μπορεί να επηρεάζει και τη στάση των πολιτών απέναντι στα μέτρα προστασίας.

Ελληνική μελέτη που βασίστηκε στο Global Adult Tobacco Survey και δημοσιεύθηκε στο Tobacco Prevention & Cessation εξέτασε αντιπροσωπευτικό δείγμα 3.961 κατοίκων της Ελλάδας. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη γνώση των βλαβών που προκαλεί το κάπνισμα συνδεόταν σημαντικά με μεγαλύτερη υποστήριξη της απαγόρευσης του καπνίσματος στα μπαρ.

Η Ελλάδα εξακολουθεί, παράλληλα, να έχει σημαντική επιβάρυνση από το κάπνισμα. Σε διεθνή ανάλυση του Global Adult Tobacco Survey, η χώρα μας κατέγραψε 38,2% επιπολασμό καπνίσματος, το υψηλότερο μεταξύ των 31 χωρών που συμπεριλήφθηκαν στη συγκεκριμένη ανάλυση δεδομένων της περιόδου 2008-2018.

Το καλό νέο: η καρδιά ωφελείται γρήγορα από τη διακοπή

Υπάρχει, ωστόσο, ένα κρίσιμο μήνυμα που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στους αριθμούς: η διακοπή του καπνίσματος μειώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο και τα οφέλη αρχίζουν νωρίς.

Σύμφωνα με τα CDC για τα οφέλη της διακοπής στην καρδιαγγειακή υγεία, μέσα σε 1-2 χρόνια από τη διακοπή ο κίνδυνος εμφράγματος μειώνεται απότομα. Σε 3-6 χρόνια, ο πρόσθετος κίνδυνος στεφανιαίας νόσου πέφτει περίπου στο μισό, ενώ σε βάθος χρόνου μειώνεται σημαντικά και ο κίνδυνος εγκεφαλικού.

Το όφελος αφορά ακόμη και ανθρώπους που έχουν ήδη καρδιακή νόσο: η διακοπή μειώνει τον κίνδυνο νέου εμφράγματος και θανάτου από καρδιαγγειακά αίτια. Η ενημέρωση πρέπει να ξαναχτυπήσει εκεί όπου πονά περισσότερο: στην καρδιά.

«Η γνώση είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα για τη διακοπή του καπνίσματος και την προστασία των άλλων από το παθητικό κάπνισμα», δήλωσε ο Dr Geoffrey T. Fong, κύριος ερευνητής του ITC Project και καθηγητής Ψυχολογίας και Επιστημών Δημόσιας Υγείας στο Waterloo.

Οι ερευνητές ζητούν ισχυρότερη και διαρκή δημόσια ενημέρωση, με μεγάλες εικονογραφημένες προειδοποιήσεις και εκστρατείες στα μέσα ενημέρωσης που να κάνουν εξίσου ορατούς τους κινδύνους για καρδιά, εγκέφαλο και πνεύμονες.

Υπάρχουν στοιχεία ότι τέτοιες πολιτικές μπορούν να λειτουργήσουν. Μεγάλη επιστημονική ανασκόπηση για την πρώτη δεκαετία εφαρμογής της Σύμβασης-Πλαισίου του ΠΟΥ για τον Έλεγχο του Καπνού κατέληξε ότι:

  • πολιτικές όπως οι προειδοποιήσεις υγείας,
  • οι αντικαπνιστικές εκστρατείες,
  • οι αυξήσεις φόρων και οι
  • απαγορεύσεις καπνίσματος και προώθησης

συνδέονται με μείωση της κατανάλωσης και αύξηση της διακοπής του καπνίσματος.

Και ο ΠΟΥ επιβεβαιώνει ότι οι ισχυρές αντικαπνιστικές εκστρατείες και οι εικονογραφημένες προειδοποιήσεις αυξάνουν τον αριθμό των χρηστών καπνού που διακόπτουν.

Το συμπέρασμα, λοιπόν, είναι πιο αιχμηρό από ποτέ: δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι το τσιγάρο προκαλεί καρκίνο.

Το κάπνισμα τραυματίζει τα αγγεία, ευνοεί τη θρόμβωση και αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού. Και αυτή η απειλή δεν σταματά στον άνθρωπο που κρατά το τσιγάρο φτάνει και σε εκείνον που αναπνέει τον καπνό του.