Η υπόσχεση παραμένει η ίδια: περισσότερη μυϊκή μάζα, ταχύτερη αποκατάσταση, λιγότερος πόνος, καλύτερη απόδοση, απώλεια λίπους, αντιγήρανση και μακροζωία. Μόνο που πίσω από τη γυαλιστερή βιτρίνα της «ευεξίας» κρύβεται ένα σκληρό ερώτημα: πού τελειώνει η επιστήμη και πού αρχίζει η επικίνδυνη εμπορία ελπίδας;

Τη δεκαετία του 1980, τα αναβολικά στεροειδή βγήκαν από τους κλειστούς κύκλους του ελίτ αθλητισμού και μπήκαν στα γυμναστήρια, στους ερασιτέχνες αθλητές και στους λάτρεις της φυσικής κατάστασης. Δεν άργησε η ιατρική κοινότητα να σημάνει συναγερμό. Ερευνητές και αθλητικοί οργανισμοί προειδοποίησαν για σοβαρούς κινδύνους υγείας, ανάμεσά τους και καρδιαγγειακές παθήσεις. Μέχρι το 1991, οι ουσίες αυτές απαγορεύτηκαν για μη ιατρική χρήση στις ΗΠΑ μέσω του Νόμου Ελέγχου Αναβολικών Στεροειδών.

Όμως, η δίψα για γρήγορες, μη αποδεδειγμένες λύσεις δεν εξαφανίστηκε. Απλώς άλλαξε όνομα.

Σήμερα, influencers και biohackers διαφημίζουν τις ενέσεις πεπτιδίων ως «πηγή νεότητας». Ένα δήθεν θαυματουργό πακέτο για μυϊκή αύξηση, μακροζωία, επούλωση αρθρώσεων και ανανέωση του σώματος.

Το πρόβλημα είναι ότι η επιστήμη δεν έχει προλάβει (ή δεν έχει επιβεβαιώσει) όσα υπόσχεται η αγορά.

Η νέα μόδα της «ευεξίας» χωρίς αποδείξεις

Τα λεγόμενα πεπτίδια «ευεξίας» έχουν γίνει πανταχού παρόντα, παρά την έλλειψη αξιόπιστων στοιχείων. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν μελέτες που να έχουν επιβεβαιώσει την ασφάλειά τους για χρήση σε ανθρώπους.

Ένα πρόσφατο έγγραφο θέσης του Ινστιτούτου για Ασφαλείς Πρακτικές Φαρμάκων σχετικά με την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των πεπτιδίων ευεξίας υπογραμμίζει μια «ανησυχητική ανησυχία για την ασφάλεια» σχετικά με την ευρεία χρήση τους.

Σε αντίθεση με καλά μελετημένα εμπορικά πεπτιδικά φάρμακα, όπως η ινσουλίνη και τα GLP-1, τα σύνθετα πεπτιδικά προϊόντα που πωλούνται ως «ευεξία» δεν ρυθμίζονται από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ, τον FDA.

Καμία πολιτεία των ΗΠΑ δεν έχει απαγορεύσει πλήρως τα μη εγκεκριμένα από τον FDA πεπτίδια. Ορισμένες όμως έχουν εντείνει την ενημέρωση για τη δημόσια υγεία, προσπαθώντας να χτυπήσουν τις διαδικτυακές πωλήσεις. Η ιατρική ρυθμιστική αρχή της Αλαμπάμα, για παράδειγμα, εξέδωσε πρόσφατα προειδοποίηση κατά της χρήσης μη εγκεκριμένων από τον FDA πεπτιδίων ερευνητικής ποιότητας, λόγω κινδύνων για την υγεία και την ασφάλεια.

Ο FDA αναμένεται να αποφασίσει τον Ιούλιο εάν ορισμένα σύνθετα πεπτίδια ευεξίας θα πρέπει να εγκριθούν επίσημα για χρήση.

Και στην Ελλάδα; Το πρόβλημα περνά από το διαδίκτυο

Στην Ελλάδα, η συζήτηση δεν είναι θεωρητική.

Η αγορά τέτοιων ουσιών δεν εμφανίζεται συνήθως με ταμπέλα «παράνομο φάρμακο». Εμφανίζεται με πιο αμφιλεγόμενους όρους: «ερευνητικής χρήσης», «όχι για ανθρώπινη κατανάλωση», «biohacking», «anti-aging protocol», «recovery stack», «Wolverine stack».

Και εκεί αρχίζει ο κίνδυνος.

Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει τους καταναλωτές να είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι σε προϊόντα που πωλούνται ή διαφημίζονται μέσω διαδικτύου, ειδικά όταν προβάλλονται με θεραπευτικές υποσχέσεις χωρίς έγκριση. Στην Ελλάδα, η νόμιμη προμήθεια συνταγογραφούμενων φαρμάκων γίνεται από νόμιμα λειτουργούντα φυσικά φαρμακεία και με ιατρική συνταγή.

Αυτό σημαίνει ότι ο Έλληνας καταναλωτής που αγοράζει ενέσιμα πεπτίδια από ιστοσελίδες, ομάδες social media, «προπονητές», ιδιωτικά κανάλια ή αμφίβολες πλατφόρμες, δεν γνωρίζει με βεβαιότητα τι αγοράζει, ποια είναι η καθαρότητα της ουσίας, ποια είναι η δόση, αν έχει επιμολυνθεί, αν είναι ψεύτικη ή αν περιέχει κάτι εντελώς διαφορετικό.

Ακόμη πιο ανησυχητικό: επειδή αρκετά από αυτά τα προϊόντα κυκλοφορούν ως «research chemicals», μπορεί να παρακάμπτουν την αίσθηση κινδύνου. Στην πράξη, όμως, μια ένεση στο σώμα δεν γίνεται λιγότερο επικίνδυνη επειδή το μπουκαλάκι γράφει «ερευνητική χρήση».

Αθλητές στην Ελλάδα: ο κίνδυνος του αντιντόπινγκ

Για τους αθλητές στην Ελλάδα (επαγγελματίες, ερασιτέχνες, αθλητές συλλόγων, ακόμη και όσους συμμετέχουν σε διοργανώσεις με ελέγχους) το θέμα έχει και δεύτερη διάσταση: το ντόπινγκ.

Ο Εθνικός Οργανισμός Καταπολέμησης του Ντόπινγκ λειτουργεί στο πλαίσιο των διεθνών κανόνων αντιντόπινγκ και του καταλόγου της WADA. Ορισμένες ουσίες που προβάλλονται ως πεπτίδια ευεξίας, όπως το BPC-157, έχουν περιληφθεί στις απαγορευμένες ουσίες.

Με απλά λόγια: αυτό που ένας influencer παρουσιάζει ως «αποκατάσταση» ή «αντιγήρανση», για έναν αθλητή μπορεί να μετατραπεί σε θετικό δείγμα, αποκλεισμό, πειθαρχική διαδικασία και καταστροφή καριέρας.

Και εδώ βρίσκεται η παγίδα: πολλοί χρήστες δεν θεωρούν ότι κάνουν ντόπινγκ. Πιστεύουν ότι κάνουν «θεραπεία», «υποστήριξη αποκατάστασης» ή «βελτιστοποίηση υγείας». Όμως οι λίστες απαγορευμένων ουσιών δεν διαβάζουν προθέσεις. Διαβάζουν ουσίες.

«Αυτό δεν έχει καμία σχέση με την ευεξία»

Ο Bert Mandelbaum, MD, ειδικός αθλητιατρικής, ορθοπεδικός χειρουργός και συνδιευθυντής του Αναγεννητικού Ορθοβιολογικού Κέντρου στο Cedars-Sinai Orthopedics στο Λος Άντζελες, είναι κατηγορηματικός.

«Αυτό δεν έχει καμία σχέση με την ευεξία», δήλωσε.

«Θα το χαρακτήριζα περισσότερο ως μια ακατάληπτη μόδα. Είναι χειρότερο από αυτό: είναι εγκληματικό. Οι influencers, καταχρώνται το σύστημα και δεν ακολουθούν την επιστήμη», υποστήριξε. Ο Δρ. Mandelbaum ανέφερε επίσης:

Τι είναι τα πεπτίδια ευεξίας;

Ο Δρ. Mandelbaum ανέφερε πως: «Τα πεπτίδια είναι μια ομάδα ενώσεων που συνδυάζονται για να έχουν μια μεγάλη ποικιλία λειτουργιών στο σώμα μας.

Τα πεπτίδια είναι η λευκίνη, το αμινοξύ που είναι φανταστικό για την ανάπτυξη μυών, και έχει μελετηθεί εκτενώς. Δεδομένου ότι τα πεπτίδια είναι παράγωγα πρωτεϊνών, έχουν αξιοποιηθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα πεπτίδια BPC-157, TB-500 και CJC-1295 έχουν διατεθεί στην αγορά από influencers για οτιδήποτε, από την απόδοση μέχρι την επούλωση των αρθρώσεων, την απώλεια λίπους και την αντιγήρανση. Είναι απλώς πεπτίδια που κακοποιούνται. Δεν υπάρχει έρευνα, δεν υπάρχει ετικέτα, δεν υπάρχουν σχετικές επιδράσεις.

Ευτυχώς, οι πραγματικοί αθλητές δεν έχουν πέσει θύματα αυτού. Τα καλά νέα είναι ότι έχουμε βιολογικά προϊόντα που μπορούν να κάνουν τη διαφορά σε πολλά από τα πράγματα που ισχυρίζονται ότι κάνουν τα πεπτίδια.

Αν είστε bodybuilder και προσπαθείτε να χτίσετε τους μύες σας, μπορεί να πιστεύετε ότι τα πεπτίδια θα το κάνουν για εσάς. Κάποτε, αυτό αφορούσε αναβολικά στεροειδή και συνδυασμούς αναβολικών στεροειδών, αλλά έκτοτε έχουμε αποδείξει ότι το τιτάνιο δεν είναι ασφαλές».

Είναι παράνομα τα σύνθετα πεπτίδια;

Ο Δρ. Mandelbaum συνεχίζει: «Από την άποψη της νομιμότητας αυτών των αυτοενέσεων, όλο αυτό το πράγμα είναι μια φάρσα.

Από κανονιστικής άποψης, δεν είναι εγκεκριμένα από τον FDA. Απαγορεύονται από την Παγκόσμια Υπηρεσία Αντιντόπινγκ, τη WADA, το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ και το Υπουργείο Δικαιοσύνης.

Το BPC-157, ένα πενταδεκαπεπτίδιο 15 αμινοξέων, είναι συνθετικό παράγωγο του ανθρώπινου γαστρικού υγρού και προωθείται στο διαδίκτυο ως προϊόν απίστευτης θεραπευτικής ικανότητας, αλλά και για απόδοση και μακροζωία. Καμία από αυτές τις υποσχέσεις δεν έχει τεκμηριωθεί σε οτιδήποτε άλλο πέρα από τρωκτικά.

Είναι σχεδόν σαν μια ομάδα «αρουραίων του γυμναστηρίου» να συγκεντρώνεται και να λέει: «Ας δούμε πόσο από αυτό το πράγμα μπορούμε να πουλήσουμε». Είναι εντελώς ανεξέλεγκτο».

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι των ενέσεων πεπτιδίων ευεξίας;

Ο Δρ. Mandelbaum επισημαίνει επίσης: «Υπάρχουν κίνδυνοι, μερικοί από τους οποίους δεν γνωρίζουμε, όπως ο κίνδυνος όγκου, για παράδειγμα.

Έχουν υπάρξει μολύνσεις. Μπορεί να υπάρχουν αρνητικές επιπτώσεις στην καρδιά ή το ανοσοποιητικό σύστημα, ή κίνδυνοι για τα οστά ή τους ιστούς, κανένα από τα οποία δεν γνωρίζουμε επαρκώς. Αυτά τα πράγματα πρέπει να διερευνηθούν.

Δεν γνωρίζουμε καν το προφίλ ασφάλειας, αλλά έχω δει ασθενείς να κάνουν ενέσεις με αυτό το φάρμακο στα γόνατά τους και έχει υπάρξει μόλυνση.

Οποιαδήποτε αποτελεσματικότητα του BPC-157 είναι μύθος. Δεν υπάρχουν στοιχεία για την κλινική εφαρμογή οποιουδήποτε από αυτά τα πράγματα και η ασφάλεια είναι πραγματικά ένα τεράστιο κενό.

Οι αστέρες που ασκούν επιρροή το πουλάνε, χρησιμοποιώντας την επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για να πείσουν τους ανθρώπους να κάνουν ενέσεις στα γόνατά τους με αυτό το υλικό.

Πέρα από την ασφάλεια, αυτά τα πράγματα είναι επίσης εξαιρετικά ακριβά».

Η ελληνική πραγματικότητα: γυμναστήρια, αισθητική ιατρική και «ιδιωτικά πρωτόκολλα»

Στην Ελλάδα, το ζήτημα μπορεί να πάρει τρεις μορφές.

Πρώτον, στα γυμναστήρια και στον χώρο του bodybuilding, όπου η πίεση για γρήγορη μυϊκή ανάπτυξη και χαμηλό λίπος δημιουργεί εύφορο έδαφος για κάθε «νέα ουσία» που υπόσχεται αποτελέσματα χωρίς το στίγμα των αναβολικών.

Δεύτερον, στον χώρο της αντιγήρανσης και της αισθητικής ιατρικής, όπου η γλώσσα της «αναζωογόνησης», της «κυτταρικής αποκατάστασης» και της «μακροζωίας» μπορεί να θολώσει τα όρια ανάμεσα στην εγκεκριμένη ιατρική πράξη και στην εμπορική υπερβολή.

Τρίτον, στο διαδίκτυο, όπου ο καταναλωτής μπορεί να βρει φιαλίδια, σκόνες, οδηγίες ανασύστασης και δοσολογικά «πρωτόκολλα» χωρίς ιατρική επίβλεψη, χωρίς έλεγχο ποιότητας και χωρίς εγγύηση προέλευσης.

Το ελληνικό πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν κάποιος γνωρίζει τι είναι το BPC-157, το TB-500 ή το CJC-1295. Είναι αν καταλαβαίνει ότι ένα προϊόν που πωλείται διαδικτυακά ως «πεπτίδιο ευεξίας» μπορεί να είναι μη εγκεκριμένο, νοθευμένο, επιμολυσμένο ή επικίνδυνο.

Υπάρχουν ασφαλέστερες, αποδεδειγμένες εναλλακτικές λύσεις;

Ο Δρ. Mandelbaum επισημαίνει πως: «Στην αθλητική ιατρική και την ιατρική απόδοσης, θέλουμε να προωθήσουμε την επούλωση, να βελτιώσουμε τους μύες μας και να βελτιστοποιήσουμε την απόδοση. Διατήρηση είναι αυτό που ονομάζουμε.

Υπάρχει μια ολόκληρη οικογένεια ορθοβιολογικών ενώσεων που έχουν αποδειχθεί με πολύ υψηλά επίπεδα αποδεικτικών στοιχείων ότι είναι ασφαλείς και αποτελεσματικές για την υποστήριξη της επούλωσης.

Αν μιλάμε για μακροζωία, διάρκεια υγείας ή διάρκεια παιχνιδιού σε αθλητές, όταν προσπαθείτε να διατηρήσετε την απόδοση με την πάροδο του χρόνου, δεν είναι μόνο ένα πράγμα.

Αφορά τη φυσική σας κατάσταση, το μέγιστο VO₂ και το φορτίο. Όλα έχουν να κάνουν με τις διατροφικές πτυχές: ανάρρωση, ύπνο και πρόληψη τραυματισμών. Η κρεατίνη μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη μυών.

Αυτή τη στιγμή, περιοριζόμαστε σε αυτό που ονομάζουμε «αυτόλογα προϊόντα», τα οποία περιλαμβάνουν πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια, PRP, συμπύκνωμα αναρρόφησης μυελού των οστών και λιπώδη ιστό, τα οποία όλα επιτρέπονται από τον FDA και κανένα από αυτά δεν απαγορεύεται.

Τα ορθοβιολογικά φάρμακα παίζουν ρόλο, αλλά όλα αυτά τα πράγματα αθροίζονται στο 100%.

Κάθε ένας από αυτούς τους παράγοντες μπορεί να επηρεάσει την απόδοση ενός αθλητή. Η κατανόηση των ελεύθερων ριζών και της φλεγμονής στο σώμα μας είναι κρίσιμη».

Τι πρέπει να προσέχει ο καταναλωτής στην Ελλάδα

Για τον μέσο καταναλωτή στην Ελλάδα, ο κανόνας πρέπει να είναι απλός: καμία ενέσιμη ουσία χωρίς γιατρό, χωρίς διάγνωση, χωρίς σαφή ένδειξη, χωρίς εγκεκριμένο προϊόν και χωρίς νόμιμη προμήθεια.

Οι κόκκινες σημαίες είναι ξεκάθαρες:

  • προϊόντα που πωλούνται μόνο μέσω social media ή κλειστών ομάδων, ισχυρισμοί για «θεραπεία», «αντιγήρανση» ή «αποκατάσταση» χωρίς επίσημη έγκριση, φιαλίδια με ένδειξη «research use only», οδηγίες δοσολογίας από μη γιατρούς, υποσχέσεις για γρήγορη μυϊκή αύξηση, επούλωση τραυματισμών ή καύση λίπους, και προτροπή για αυτοενέσεις στο σπίτι.
  • Σε μια χώρα όπου η πρόσβαση σε γιατρούς, φαρμακεία και δημόσιους ελεγκτικούς μηχανισμούς υπάρχει, η επιλογή αμφίβολων ενέσιμων σκευασμάτων από το διαδίκτυο δεν είναι «biohacking». Είναι ρίσκο.
  • Θα πρέπει ο FDA να προτείνει απαγόρευση των πεπτιδίων;

Ο Δρ. Mandelbaum εξηγεί: «Αυτό θα θέλαμε από τον FDA.

Ελπίζω ότι η πρώτη απάντηση της κυβέρνησης θα είναι ότι υπάρχει τεράστια απήχηση εδώ.

Χρειαζόμαστε περισσότερη έρευνα, περισσότερη αποτελεσματικότητα. Ο αριθμός των βημάτων που πρέπει να κάνουμε για να εγκρίνουμε μια βιολογική διαδικασία μέσω του FDA είναι εξαιρετικά δύσκολος.

Ως γιατροί και επιστήμονες, πρέπει να αναρωτηθούμε και να απαντήσουμε στις ερωτήσεις: Είναι αποτελεσματική για τη συγκεκριμένη χρήση; Και είναι ασφαλής; Είναι ασφαλής στα ζώα; Είναι ασφαλής για τους ανθρώπους; Και ο μόνος τρόπος για να το μάθουμε αυτό είναι να το μελετήσουμε. Οι influencers των πεπτιδίων έχουν περάσει από την πίσω πόρτα με αυτό.

Μέχρι να έχουμε περισσότερα στοιχεία, μέχρι να μελετηθούν καλά, μέχρι να έχουμε αυτές τις πληροφορίες, η ευθύνη είναι στην κυβέρνησή μας να κλείσει το χάσμα μεταξύ ελπίδας και γνώσης.

Οι αξιωματούχοι της δημόσιας υγείας έχουν ευθύνη. Ας το μελετήσουμε. Ας χρηματοδοτήσουμε ένα 5- έως 10ετές ερευνητικό πρωτόκολλο για να το εξετάσουμε και ας αφήσουμε τον FDA να αξιολογήσει αυτά τα δεδομένα όταν ολοκληρωθούν.

Πάρτε για παράδειγμα το PRP. Το 2007, είπαμε ότι χρειαζόμασταν περισσότερη έρευνα για να προσδιορίσουμε την ασφάλειά του και να διασφαλίσουμε την αποτελεσματικότητά του για την επούλωση μυών, τενόντων και αρθρώσεων. Έπρεπε να περάσουμε από αυτή την επαγρύπνηση τα τελευταία 19 χρόνια, μόνο με το PRP, για να κατανοήσουμε πώς θα μπορούσε να βοηθήσει τους αθλητές.

Το να ανταποκριθούμε σε κυβερνητικό επίπεδο χωρίς να κάνουμε τη δέουσα επιμέλεια θα έβλαπτε πραγματικά τον πληθυσμό μας».

Το ελληνικό συμπέρασμα

Η Ελλάδα δεν βρίσκεται έξω από αυτή την ιστορία. Βρίσκεται ακριβώς μέσα της. Οι ίδιες λέξεις που κυκλοφορούν στις ΗΠΑ: longevity, performance, recovery, anti-aging, biohacking, έχουν ήδη μεταφραστεί στη γλώσσα των ελληνικών social media, των γυμναστηρίων, των ιδιωτικών συμβουλών και των διαδικτυακών αγορών.

Όμως, η βιολογία δεν αλλάζει επειδή αλλάζει η γλώσσα του marketing.

Μια ουσία χωρίς επαρκή ανθρώπινα δεδομένα παραμένει αβέβαιη. Ένα μη εγκεκριμένο ενέσιμο προϊόν παραμένει ρίσκο. Μια υπόσχεση χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση παραμένει υπόσχεση.

Και όταν η «πηγή της νεότητας» πωλείται σε φιαλίδιο, με οδηγίες από influencers και χωρίς πραγματικό έλεγχο, τότε η δημόσια υγεία έχει κάθε λόγο να ανησυχεί.