Η Ελλάδα είναι μία από τις χώρες που λαμβάνουν μέτρα για να περιορίσουν την πρόσβαση των παιδιών στα social media. Τι συμβαίνει, όμως, όταν μια απαγόρευση περνά από τη θεωρία στην πράξη; Τα παιδιά κοιμούνται καλύτερα; Τι γίνεται με όσα βασίζονται στα κοινωνικά δίκτυα για να κρατούν επαφή με τους φίλους τους;

Στη Βρετανία, όπου η απαγόρευση για τους κάτω των 16 ετών αναμένεται την άνοιξη του 2027, ξεκινά η πρώτη επιστημονική μελέτη του είδους της, υπό την καθοδήγηση του Wellcome, ένα από τα μεγαλύτερα παγκόσμια ιδρύματα που χρηματοδοτούν την επιστημονική έρευνα για τη βελτίωση της ανθρώπινης υγείας.

Με χρηματοδότηση 9,3 εκατ. λιρών και τη συμμετοχή περισσότερων από 300.000 νέων από όλη τη Βρετανία, δέκα ερευνητικά προγράμματα θα συγκρίνουν στοιχεία πριν και μετά την εφαρμογή του μέτρου. Θα εξετάσουν, μεταξύ άλλων, την ψυχική υγεία, τον ύπνο και τη σωματική δραστηριότητα των παιδιών. Οι ερευνητές στοχεύουν τα ευρήματα να βοηθήσουν όσους ασχολούνται με την ασφάλεια στο διαδίκτυο και χαράσσουν ψηφιακή πολιτική.

Τι θα αλλάξει για τα παιδιά κάτω των 16 ετών

Η Αυστραλία επέβαλε πέρυσι απαγόρευση των social media για τους κάτω των 16 ετών, ενώ, εκτός από την Ελλάδα, μέτρα λαμβάνουν επίσης ο Καναδάς και η Δανία. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η σχεδιαζόμενη απαγόρευση αναμένεται να αποκλείσει τα παιδιά αυτής της ηλικίας από πλατφόρμες όπως το Instagram, το YouTube, το TikTok, το Snapchat, το Facebook και το X. Στις πλατφόρμες διαδικτυακών παιχνιδιών προβλέπονται επίσης περιορισμοί στις ζωντανές μεταδόσεις και στη δυνατότητα αγνώστων να επικοινωνούν με παιδιά.

Τα μέτρα αποκλεισμού των παιδιών κάτω των 16 ετών έχουν πυροδοτήσει μια δημόσια συζήτηση με αντικρουόμενες απόψεις. Ορισμένοι εκφράζουν ανησυχία για τα παιδιά που στηρίζονται στα social media για να διατηρούν τις φιλίες τους. Άλλοι επισημαίνουν ότι οι ανήλικοι ενδέχεται να βρουν τρόπους να παρακάμψουν την απαγόρευση.

Παρά την αντιπαράθεση, τα επιστημονικά στοιχεία για το πώς επηρεάζουν την ψυχική υγεία των νέων τα ίδια τα social media και οι περιορισμοί στη χρήση τους παραμένουν λιγοστά, όπως σημειώνει η Καμίλα Ιανόνε, επικεφαλής έρευνας στο Wellcome. Όπως εξηγεί, η εφαρμογή του μέτρου προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να μελετηθεί αυτή η σχέση σε μεγάλη κλίμακα.

Για την ίδια, το ερώτημα είναι πιο σύνθετο από το αν τα social media κάνουν «καλό ή κακό» ή αν μια απαγόρευση «λειτουργεί ή δεν λειτουργεί». Οι ομάδες θα αναζητήσουν αν η αλλαγή στο ψηφιακό περιβάλλον των νέων επιφέρει ουσιαστικές μεταβολές στην ψυχική υγεία και την ευεξία τους.

Τι θα μετρήσει η έρευνα στη Βρετανία

Ένα από τα προγράμματα, το Smart Schools Plus, θα παρακολουθήσει 800 μαθητές σε 16 σχολεία της Αγγλίας. Η ομάδα, με συνεπικεφαλής την καθηγήτρια Βικτόρια Γκούντγιαρ του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ, θα εξετάσει τον ύπνο, τη σωματική δραστηριότητα και τις κοινωνικές σχέσεις των μαθητών. Θα καταγράψει επίσης τις επιδόσεις τους, τη συχνότητα με την οποία απουσιάζουν από τα μαθήματα και τυχόν συμπεριφορές που διαταράσσουν τη σχολική ζωή.

Όπως αναφέρει ο Guardian, οι ερευνητές θα χρησιμοποιήσουν ερωτηματολόγια, εφαρμογές, συνεντεύξεις, ψηφιακά ημερολόγια και ειδικές συσκευές καταγραφής της σωματικής δραστηριότητας. Όπως εξήγησε η Γκούντγιαρ, θέλουν να καταλάβουν αν ο ύπνος, η άσκηση, οι φιλίες ή όσα συμβαίνουν στο σχολείο μπορούν να εξηγήσουν γιατί η ψυχική υγεία των παιδιών αλλάζει ή παραμένει σταθερή. Η ίδια ομάδα θα εξετάσει και τι συμβαίνει στο δυνητικά επιβλαβές περιεχόμενο μετά την απαγόρευση, αν δηλαδή το υλικό ενδέχεται να μετακινηθεί από τη μία πλατφόρμα στην άλλη.

Ποια παιδιά επηρεάζονται περισσότερο και τι συμβαίνει στο σπίτι

Ξεχωριστό πρόγραμμα, με συνεπικεφαλής τη δρα Τζέμα Νόουλς από το King’s College του Λονδίνου, θα διερευνήσει αν οι επιπτώσεις της απαγόρευσης διαφέρουν ανάλογα με τις επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των παιδιών (πχ με το φύλο, την κοινωνική τάξη κα). Στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, η ομάδα του δρα Άλεξ Κουόνγκ θα συνεργαστεί με οικογένειες στην Αγγλία, την Ουαλία και τη Σκωτία. Στόχος είναι να κατανοήσει πώς βιώνουν τους περιορισμούς τα παιδιά μαζί με τις οικογένειές τους, αν προκύπτουν συγκρούσεις στο σπίτι και πώς τις διαχειρίζονται.

Οι ερευνητές θα εξετάσουν, τέλος, αν οι ανήλικοι βρίσκουν τρόπους να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα social media. «Αν τα παιδιά και οι έφηβοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετά την απαγόρευση, εκεί φαίνεται η διαφορά ανάμεσα στο τι προβλέπει ένα μέτρο στα χαρτιά και στο τι συμβαίνει στην πράξη», υπογράμμισε ο Κουόνγκ.