13/2/2026
έα μελέτη αποκαλύπτει τον πολύπλοκο μηχανισμό ανάπτυξης του καρκίνου σε ορισμένα όργανα, δείχνοντας πως οι καρκινικοί όγκοι δεν περιορίζονται απλώς στο να αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα. Επικοινωνούν ενεργά με τον εγκέφαλο, ξεγελώντας τον ώστε να τους προστατεύει.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, αναλύει τον σύνθετο νευρο-ανοσολογικό μηχανισμό του καρκίνου του πνεύμονα μέσω του οποίου στέλνει σήματα στον εγκέφαλο και λαμβάνει πίσω εντολές που καταστέλλουν την άμυνα του οργανισμού.
Ένα κύκλωμα από τον όγκο στον εγκέφαλο
Όπως αναφέρει το Scientific Αmerican, οι επιστήμονες γνώριζαν εδώ και καιρό ότι νευρικές ίνες αναπτύσσονται μέσα σε ορισμένους όγκους και ότι οι όγκοι με πλούσια νεύρωση συνδέονται συνήθως με χειρότερη πρόγνωση. Αυτό που δεν ήταν σαφές ήταν το «γιατί».
Η Chengcheng Jin, επίκουρη καθηγήτρια βιολογίας του καρκίνου στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια και συν-συγγραφέας της μελέτης, εξηγεί ότι μέχρι σήμερα η έμφαση δινόταν κυρίως στην τοπική αλληλεπίδραση μεταξύ νευρικών απολήξεων και όγκου.
Η ίδια και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι οι όγκοι καρκίνου του πνεύμονα σε ποντίκια χρησιμοποιούν αυτές τις νευρικές απολήξεις για να επικοινωνούν πολύ πέρα από το άμεσο περιβάλλον τους, στέλνοντας σήματα στον εγκέφαλο μέσω ενός πολύπλοκου νευρο-ανοσολογικού κυκλώματος. Το σημαντικότερο: επιβεβαίωσαν ότι το ίδιο κύκλωμα υπάρχει και στον άνθρωπο.
Η δημιουργία αυτού του κυκλώματος ξεκινά με μια διαδικασία που ονομάζεται νεύρωση (innervation). Οι όγκοι του πνεύμονα «συνδέονται» με το πνευμονογαστρικό νεύρο — τη βασική εσωτερική «λεωφόρο πληροφοριών» που συνδέει τα ζωτικά όργανα με τον εγκέφαλο. Μέσα σε αυτή τη λεωφόρο, η ερευνητική ομάδα εντόπισε μια εξειδικευμένη ομάδα αισθητηριακών νευρώνων που επικοινωνούν άμεσα με το κεντρικό νευρικό σύστημα.
Όπως εξηγεί ο Rui Chang, αναπληρωτής καθηγητής νευροεπιστήμης στη Σχολή Ιατρικής του Yale και συν-συγγραφέας της μελέτης, ο όγκος «καταλαμβάνει» αυτές τις ήδη υπάρχουσες οδούς για να ενισχύσει την ανάπτυξή του.
Όπως το κακόβουλο λογισμικό ενός χάκερ
Όταν ένας όγκος αναπτύσσεται, χρησιμοποιεί τους νευρώνες του πνευμονογαστρικού νεύρου για να στείλει σήματα προς τον πυρήνα της μονήρους δεσμίδας στο στέλεχος του εγκεφάλου, που φυσιολογικά ρυθμίζει λειτουργίες όπως η αρτηριακή πίεση, ο καρδιακός ρυθμός και η πέψη. Το σήμα του όγκου εκμεταλλεύεται αυτό το σύστημα, όπως ένας χάκερ χρησιμοποιεί κακόβουλο λογισμικό.
Αντί ο εγκέφαλος να αναγνωρίσει τον όγκο ως εισβολέα που πρέπει να καταστραφεί, επεξεργάζεται το σήμα και ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα — το σύστημα που συνδέεται κυρίως με την αντίδραση «μάχης ή φυγής». Αυτή η διέγερση προκαλεί την απελευθέρωση νοραδρεναλίνης, με καταστροφικές συνέπειες στο περιβάλλον γύρω από τον καρκίνο.
Η νοραδρεναλίνη απελευθερώνεται ακριβώς στο μικροπεριβάλλον του όγκου και προσδένεται στα μακροφάγα — τα κύτταρα πρώτης γραμμής του ανοσοποιητικού που εντοπίζουν, «καταπίνουν» και καταστρέφουν απειλές. Στην επιφάνειά τους υπάρχουν ειδικοί υποδοχείς, οι β2-αδρενεργικοί υποδοχείς, οι οποίοι κανονικά ρυθμίζουν το πότε τα κύτταρα πρέπει να είναι επιθετικά και πότε να «ηρεμούν», ώστε να αποφεύγεται η καταστροφή υγιών ιστών.
Όταν όμως η νοραδρεναλίνη που απελευθερώνεται από τα νεύρα – υπό τον έλεγχο του εγκεφάλου – συνδέεται με αυτούς τους υποδοχείς, ουσιαστικά «επαναπρογραμματίζει» τα μακροφάγα και τα κύτταρα αλλάζουν «στρατόπεδο».
Σε αυτή την κατασταλμένη κατάσταση, αρχίζουν να εκκρίνουν χημικά σήματα που λειτουργούν σαν σήμανση «μην ενοχλείτε» για το υπόλοιπο ανοσοποιητικό σύστημα. Έτσι εξουδετερώνεται ένα από τα πιο αποτελεσματικά όπλα του οργανισμού: τα Τ λεμφοκύτταρα – οι εξειδικευμένοι «εκτελεστές» που σκοτώνουν απευθείας τα καρκινικά κύτταρα.
Εφόσον ο εγκέφαλος έχει δώσει εντολή στα μακροφάγα να δημιουργήσουν μια ανοσοκατασταλτική «ασπίδα», τα Τ κύτταρα χάνουν την ενέργειά τους, σταματούν να πολλαπλασιάζονται και παύουν να αναγνωρίζουν τον καρκίνο ως απειλή.
Το εντυπωσιακό εύρημα που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα
Η Catherine Dulac, καθηγήτρια μοριακής και κυτταρικής βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Harvard, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, επισημαίνει ότι οι συγγραφείς χαρτογράφησαν ένα ολόκληρο αμφίδρομο νευρο-ογκολογικό μονοπάτι που προάγει την ανάπτυξη του όγκου, με τεράστια σημασία για την ανθρώπινη υγεία.
Η ομάδα της Jin αναζήτησε επίσης τρόπους για να διακόψει αυτή την «επικοινωνία». Χαρτογραφώντας το κύκλωμα από τον πνεύμονα στον εγκέφαλο και πίσω, οι ερευνητές εντόπισαν αρκετά σημεία όπου θα μπορούσαν να «κόψουν το καλώδιο». Το εντυπωσιακό εύρημα: το μπλοκάρισμα οποιουδήποτε τμήματος του κυκλώματος εγκεφάλου–όγκου ενεργοποιούσε ξανά το ανοσοποιητικό σύστημα.
Η προοπτική για εφαρμογή στη θεραπεία του καρκίνου χαρακτηρίζεται εξαιρετικά ελπιδοφόρα. Ωστόσο, όπως τονίζουν οι Jin και Chang, η μετάβαση από τα πειραματικά μοντέλα σε ποντίκια στην κλινική πράξη για τον άνθρωπο απέχει ακόμη αρκετά. «Μιλάμε για τη μετάβαση από ένα μοντέλο ποντικού στον άνθρωπο. Υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος μπροστά μας», σημειώνει ο Chang.