24/2/2026
Η αφιλτράριστη ειλικρίνεια μπορεί να προκαλέσει βαθύ πόνο, μειώνοντας τη σύνδεση και την εμπιστοσύνη στη σχέση
Από την παιδική ηλικία, η ειλικρίνεια παρουσιάζεται ως «ηθική πυξίδα». Να λες την αλήθεια. Να μη λες ψέματα. Να λες αυτό που πραγματικά εννοείς, όποιο κι αν είναι το κόστος. Όμως οι ενήλικες σχέσεις αποκαλύπτουν γρήγορα τα όρια αυτού του μαθήματος.
Αντί να φέρνουν πιο κοντά τους ανθρώπους, κάποιες αλήθειες δημιουργούν απόσταση, ειδικά όταν λέγονται χωρίς το κατάλληλο πλαίσιο και χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο άνθρωπος που τις ακούει. Ειδικοί εξηγούν στο Time πότε η ειλικρίνεια βοηθά, αλλά και πότε βλάπτει.
Η ειλικρίνεια θέλει… λεπτότητα
Η εμπιστοσύνη είναι το νούμερο ένα συστατικό μιας υγιούς σχέσης, λέει η Δρ Terri Orbuch, καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Oakland University και ερευνήτρια στο Institute for Social Research του University of Michigan, όπου διηύθυνε μία από τις μακροβιότερες μελέτες για παντρεμένα ζευγάρια στις ΗΠΑ. Δεν μπορεί να υπάρξει εμπιστοσύνη χωρίς ειλικρίνεια. Ωστόσο, χρειάζεται λεπτότητα.
«Πρέπει να ζυγίσεις την κατάσταση, σκεπτόμενος πόσο σημαντική είναι η πληροφορία για τον σύντροφό σου και για τη σχέση σας», εξηγεί η Orbuch. Από εκεί και πέρα, μετράει το πώς θα το πεις και τι ακριβώς θα πεις. Χρειάζεται να σκεφτείς τον αντίκτυπο στον άλλον και πώς θα τον κάνει να νιώσει. Και αυτό είναι μια δεξιότητα που μαθαίνεται.
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη ουσιαστική ειλικρίνεια και στην ανεξέλεγκτη αυτοέκφραση, επισημαίνει από την πλευρά της η Kate Engler, θεραπεύτρια ζευγαριών και οικογένειας. Η ειλικρίνεια που πηγάζει από αυθεντική πρόθεση «συνήθως, αν όχι πάντα, περιλαμβάνει κάποιο βαθμό αυτοαναστοχασμού, ευαλωτότητας και έχει στόχο τη βελτίωση, την εμβάθυνση ή την αποκατάσταση της σχέσης».
Η προβληματική μορφή, αντίθετα, είναι συχνά ένα ξέσπασμα που καθοδηγείται από ανεξέλεγκτα ή παρορμητικά συναισθήματα και εκφράζεται με σκληρό ή εκδικητικό τρόπο.
Η Jennifer C. Veilleux, καθηγήτρια κλινικής ψυχολογίας στο University of Arkansas, Fayetteville, που μελετά τα συναισθήματα, παρομοιάζει τα ζευγάρια που δυσκολεύονται με δύο κάστρα. Μερικές φορές, ο ένας αποφασίζει ότι αφού το «βασίλειό» του δέχεται επίθεση, θα οπλίσει την ειλικρίνειά του για να πλήξει την άλλη πλευρά. Αυτό μπορεί να πάρει τη μορφή μιας ειλικρινούς αλλά αιχμηρής και περιττής παρατήρησης. Πολλοί υιοθετούν τη στάση «μου έκανες κακό, θα σου κάνω κι εγώ».
Άλλες φορές, όμως, οι άνθρωποι απλώς δεν αντιλαμβάνονται πώς θα ακουστεί αυτό που λένε. Δεν καταλαβαίνουν ότι αγγίζουν μια συναισθηματικά ευαίσθητη χορδή του άλλου και ότι αυτό που λένε, όσο αληθινό κι αν είναι, θα τον πληγώσει. Δεν είναι πάντα εσκεμμένο, αλλά κάποιες φορές μπορεί και να είναι.
Πώς η ειλικρίνεια προκαλεί ζημιά
Η αφιλτράριστη ειλικρίνεια μπορεί να προκαλέσει βαθύ πόνο. Παράλληλα, μειώνει τη σύνδεση και την εμπιστοσύνη μέσα στη σχέση. Γιατί να θελήσει κάποιος να ανοιχτεί σε έναν άνθρωπο που χρησιμοποιεί την ειλικρίνεια ως όπλο; Δεν θα ήταν σοφό.
Η Engler αναφέρεται στους «Τέσσερις Καβαλάρηδες» του John και της Julie Gottman, τους οποίους οι ψυχολόγοι περιγράφουν ως τα τέσσερα καταστροφικά μοτίβα επικοινωνίας που συχνά οδηγούν μια σχέση στη διάλυση: την κριτική, την περιφρόνηση, την αμυντικότητα και την αποστασιοποίηση. Η περιφρόνηση, η κριτική και η αμυντικότητα συνδέονται άμεσα με τη σκληρή ειλικρίνεια. Αυτές οι συμπεριφορές φθείρουν τον άλλον σε σημείο που να είναι έτοιμος να φύγει. Δεν πρέπει να υποτιμούμε τη ζημιά που μπορούν να προκαλέσουν.
Η επιθετική ειλικρίνεια δεν βλάπτει μόνο εκείνον που τη δέχεται. Βλάπτει και εκείνον που τη χρησιμοποιεί με επιζήμιο τρόπο. Τον εμποδίζει να πάρει αυτό που πραγματικά χρειάζεται μέσα στη σχέση και δημιουργεί μια δυναμική όπου αυτό γίνεται ο κανόνας.
Τι να κάνεις όταν δέχεσαι μια «επίθεση ειλικρίνειας»
Αν βρίσκεσαι στη θέση εκείνου που ακούει σκληρά πράγματα στο όνομα της ειλικρίνειας, υπάρχουν τρόποι να υπερασπιστείς τον εαυτό σου.
«Ένα πράγμα που λέω στους ανθρώπους είναι να αναγνωρίζουν τον πόνο και να τον εκδηλώνουν εκείνη τη στιγμή», λέει η Veilleux, υπογραμμίζοντας πως αυτό βοηθά και τον άλλον να καταλάβει τον αντίκτυπο των λόγων του. Επιπλέον, σου επιτρέπει να δεις την αντίδρασή του. Αν πει «Συγγνώμη, δεν το εννοούσα έτσι», ανοίγει ο δρόμος για μια ουσιαστική συζήτηση. Αν απαντήσει «Ναι, αλλά πρώτα με πλήγωσες εσύ», αυτό επίσης λέει πολλά. Προσπαθεί να κυριαρχήσει ή δέχεται ότι πλήγωσε άθελά του;
Η Engler προτείνει τεθεί ήρεμα στον άλλο ότι είσαι ανοιχτός να ακούσεις όσα έχει να σου πει, αλλά όχι με αυτόν τον τρόπο. Δώσε του να καταλάβει ότι όταν θα είναι έτοιμος για μια πραγματική συζήτηση, θα είσαι κι εσύ.
Πώς να είσαι ειλικρινής με διακριτικότητα
Αν σκέφτεσαι να αποκρύψεις την αλήθεια, η Orbuch προτείνει να ρωτήσεις τον εαυτό σου: ποιος είναι ο λόγος; Είναι για να προστατεύσεις τον εαυτό σου, υποκρινόμενος πως είσαι καλά ή για να προστατεύσεις τον σύντροφό σου;
Είναι σημαντικό να φιλτράρεις πληροφορίες που δεν είναι σημαντικές και που απλώς θα πληγώσουν τον άλλον. Αν όμως πιστεύεις πως πρέπει τελικά να πεις την αλήθεια, υπάρχουν συμπονετικοί τρόποι να το κάνεις.
Για παράδειγμα, είναι βοηθητικό να παρουσιάζεις αυτό που λες ως άποψη και όχι ως απόλυτο γεγονός, λέει η Veilleux. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις φράσεις όπως «Από τη δική μου οπτική», «Η εντύπωσή μου είναι» ή «Η δική μου εκτίμηση είναι…». Έτσι αναλαμβάνεις την ευθύνη της σκέψης σου. Δείχνεις ότι είναι η δική σου οπτική, όχι μια αδιαμφισβήτητη αλήθεια, και ότι ο άλλος μπορεί να διαφωνήσει.
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η πιο αποτελεσματική ειλικρίνεια είναι αυτή που πετιέται ως ένα μαξιλάρι, όχι αυτή που εκτοξεύεται ως βέλος. Ξεκίνησε με κάτι θετικό για τον άλλον, ρώτησέ τον αν είναι ανοιχτός σε μια συζήτησγ και διαμόρφωσε ένα πλαίσιο που να δείχνει διάθεση συνεργασίας. Προετοιμάζοντας το έδαφος, είναι σαφώς πολύ καλύτερο από το να «αδειάζεις» και απλώς να επικρίνεις τον άλλον. Μετατρέψτε τη συζήτηση σε διάλογο. Έτσι, η ειλικρίνεια παύει να είναι «ρήγμα» και γίνεται «γέφυρα».