21/2/2026
Μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να ενισχύσει τη σύνδεση μεταξύ απώλειας ακοής που σχετίζεται με την ηλικία και γνωστικής εξασθένησης, προτείνοντας μάλιστα έναν πιθανό βιολογικό μηχανισμό που γεφυρώνει τις δύο καταστάσεις.
Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό eNeuro, καταγράφει ότι συγκεκριμένες δομικές και λειτουργικές μεταβολές στον εγκέφαλο συσχετίζονται τόσο με την επιδείνωση της ακοής όσο και με τη μείωση των γνωστικών επιδόσεων.
Οι συγγραφείς προτείνουν τον «Λειτουργικό-Δομικό Λόγο» (Functional-Structural Ratio – FSR) ως έναν εν δυνάμει βιοδείκτη, ο οποίος στο μέλλον θα μπορούσε να συμβάλει στην εκτίμηση του κινδύνου άνοιας σε άτομα με ηλικιακή απώλεια ακοής.
Τι είναι η πρεσβυακουσία και γιατί απασχολεί τη δημόσια υγεία
Η μελέτη εστιάζει στην πρεσβυακουσία, δηλαδή τη μορφή απώλειας ακοής που σχετίζεται με τη γήρανση. Πρόκειται για τη συχνότερη αιτία απώλειας ακοής παγκοσμίως και επηρεάζει περίπου τα δύο τρίτα των Αμερικανών ηλικίας 70 ετών και άνω.
Η πρεσβυακουσία:
- Εμφανίζεται σταδιακά με την ηλικία
- Επηρεάζει και τα δύο αυτιά
- Προκαλεί δυσκολία στην κατανόηση ήχων υψηλής συχνότητας
Συγκεκριμένα, δυσχεραίνει την κατανόηση άηχων συμφώνων, όπως «ch», «f» και «p», που παράγονται χωρίς τη χρήση των φωνητικών χορδών. Αυτή η επιλεκτική απώλεια επηρεάζει σημαντικά την κατανόηση της ομιλίας, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα με θόρυβο.
Η γνωστή σύνδεση με τη γνωστική εξασθένηση – αλλά χωρίς σαφή μηχανισμό
Η σύνδεση μεταξύ απώλειας ακοής και αυξημένου κινδύνου γνωστικής εξασθένησης ή άνοιας είναι ήδη τεκμηριωμένη από προηγούμενες μελέτες. Ωστόσο, οι ακριβείς μηχανισμοί που εξηγούν αυτή τη σχέση παρέμεναν ασαφείς.
Παλαιότερες έρευνες είχαν εξετάσει:
- Τις αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου σε άτομα με απώλεια ακοής
- Τις λειτουργικές μεταβολές στη νευρωνική δραστηριότητα
Είχαν επίσης παρατηρήσει ότι αυτές οι αλλαγές σχετίζονται στενά με γνωστική επιδείνωση. Εκείνο που δεν είχε διερευνηθεί επαρκώς ήταν ο συνδυασμός δομικών και λειτουργικών μεταβολών και η αλληλεπίδρασή τους.
Αυτό ακριβώς επιχείρησε να καλύψει η νέα μελέτη.
Ο σχεδιασμός της έρευνας: 110 συμμετέχοντες, απεικονιστικές εξετάσεις και γνωστικά τεστ
Οι ερευνητές μελέτησαν συνολικά 110 άτομα ηλικίας 50 έως 74 ετών:
- 55 συμμετέχοντες με πρεσβυακουσία
- 55 συμμετέχοντες ελέγχου
Από τα άτομα με απώλεια ακοής:
- 35 παρουσίαζαν ήπια απώλεια
- 19 μέτρια
- 1 σοβαρή
Όλοι οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία (MRI) για την απεικόνιση της εγκεφαλικής δομής και λειτουργίας. Παράλληλα, συμπλήρωσαν τεστ ακοής και αναγνώρισης ομιλίας, καθώς και μια σειρά γνωστικών δοκιμασιών που αξιολογούσαν διαφορετικές πτυχές της νοητικής λειτουργίας.
Ο Λειτουργικός-Δομικός Λόγος (FSR): Πώς προέκυψε ο νέος δείκτης
Για να μετρήσουν τη σχέση μεταξύ εγκεφαλικής δομής και λειτουργίας, οι ερευνητές εισήγαγαν τον δείκτη FSR (Functional-Structural Ratio).
Η διαδικασία περιλάμβανε:
- Μέτρηση της λειτουργικής δραστηριότητας μέσω του δείκτη ALFF (Amplitude of Low-Frequency Fluctuations), που αποτυπώνει το πλάτος διακυμάνσεων χαμηλής συχνότητας της εγκεφαλικής δραστηριότητας σε συγκεκριμένες περιοχές.
- Υπολογισμό του όγκου της φαιάς ουσίας στις ίδιες περιοχές, ως ένδειξη δομικής ακεραιότητας.
- Διαίρεση του μέσου σήματος ALFF με τον μέσο όγκο φαιάς ουσίας, ώστε να προκύψει ο FSR.
Ο δείκτης αυτός επιτρέπει την αποτίμηση της ισορροπίας μεταξύ λειτουργίας και δομής του εγκεφάλου, δηλαδή, του κατά πόσο η νευρωνική δραστηριότητα «αντιστοιχεί» στη μορφολογική κατάσταση της περιοχής.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα: Κοινές περιοχές για ακοή και γνωστική λειτουργία
Τα ευρήματα έδειξαν ότι χαμηλότερες τιμές FSR συσχετίστηκαν:
- Με χειρότερες επιδόσεις στα τεστ απώλειας ακοής
- Με δυσκολίες στην αναγνώριση ομιλίας
- Με χαμηλότερες επιδόσεις σε γνωστικά τεστ
Ιδιαίτερα επηρεάστηκαν περιοχές του εγκεφάλου όπως:
- Το κέλυφος (putamen) και η ατρακτοειδής έλικα, που σχετίζονται με την επεξεργασία ήχου
- Ο προσφηνοειδής χιτώνας και η έσω άνω μετωπιαία έλικα, που εμπλέκονται στη μνήμη και στη λήψη αποφάσεων
Οι συγγραφείς σημειώνουν χαρακτηριστικά: «Κρίσιμο είναι ότι η μειωμένη FSR συσχετίζεται τόσο με την επιδείνωση των ορίων ακοής όσο και με τη γνωστική εξασθένηση. Αυτό αναδεικνύει το FSR ως βασικό νευροβιολογικό σύνδεσμο μεταξύ της απώλειας ακοής και της γνωστικής εξασθένησης».
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, πρόκειται για τα πρώτα άμεσα νευροβιολογικά στοιχεία που δείχνουν κοινή νευρωνική αναδιοργάνωση πίσω από τις δύο καταστάσεις.
Περιορισμοί της μελέτης
Η έρευνα είχε διατομεακό χαρακτήρα, δηλαδή οι συμμετέχοντες εξετάστηκαν σε μία χρονική στιγμή. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα:
- Αν οι εγκεφαλικές αλλαγές προηγούνται και συμβάλλουν στην απώλεια ακοής ή
- Αν η απώλεια ακοής οδηγεί σε αναδιοργάνωση και δομικές μεταβολές στον εγκέφαλο
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι απαιτούνται μακροχρόνιες μελέτες για να διευκρινιστεί η αιτιώδης σχέση.
Οι δηλώσεις των ειδικών: Προοπτική για έγκαιρη διάγνωση άνοιας
Ο Ning Li, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης από το Επαρχιακό Νοσοκομείο Shandong της Κίνας, υπογράμμισε σε δελτίο Τύπου:«Το πιο σημαντικό συμπέρασμα είναι ότι η διατήρηση της υγείας της ακοής μπορεί να προστατεύσει την ακεραιότητα του εγκεφάλου».
Και πρόσθεσε: «Επειδή οι αλλαγές στον FSR συσχετίζονται τόσο με την απώλεια ακοής όσο και με τη γνωστική εξασθένηση, αυτός ο λόγος θα μπορούσε τελικά να χρησιμεύσει ως βιοδείκτης. Είναι πολύ σημαντικό για τους γιατρούς να εντοπίζουν ποιος διατρέχει τον υψηλότερο κίνδυνο για άνοια απλώς εξετάζοντας τις σαρώσεις εγκεφάλου του».
Ο Steve Allder, MD, σύμβουλος νευρολόγος στο Re:Cognition Health στο Λονδίνο, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, σχολίασε ότι ένας τέτοιος δείκτης θα μπορούσε να είναι εξαιρετικά πολύτιμος. Όπως ανέφερε, θα επέτρεπε:
- Έγκαιρη ανίχνευση ατόμων υψηλού κινδύνου πριν εμφανιστούν συμπτώματα
- Καθοδήγηση εξατομικευμένων παρεμβάσεων
- Καλύτερη κατανόηση της συμβολής της αισθητηριακής παρακμής στην άνοια
- Παρακολούθηση της εξέλιξης ή της ανταπόκρισης στη θεραπεία
Αντίστοιχα, η Courtney Voelker, MD, PhD, νευρολόγος στο Κέντρο Υγείας Providence Saint John’s στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια, επισήμανε τη σημασία της έγκαιρης αντιμετώπισης της απώλειας ακοής.
Όπως δήλωσε: «Όταν αντιμετωπίζουμε την απώλεια ακοής των ασθενών με ακουστικά βαρηκοΐας ή κοχλιακά εμφυτεύματα, η γνωστική λειτουργία αυξάνεται και η κοινωνική απομόνωση και η κατάθλιψη μειώνονται».
Παράλληλα προειδοποίησε ότι η μη θεραπευμένη απώλεια ακοής μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση, κατάθλιψη, άγχος, απώλεια εργασίας και να συμβάλει στη γνωστική παρακμή.
Το συμπέρασμα: Η ακοή ως παράγοντας πρόληψης της άνοιας
Η μελέτη ενισχύει την άποψη ότι η απώλεια ακοής δεν αποτελεί απλώς ένα αισθητηριακό πρόβλημα της τρίτης ηλικίας, αλλά πιθανό πρώιμο δείκτη εγκεφαλικών μεταβολών που συνδέονται με γνωστική παρακμή και άνοια.
Η διατήρηση της υγείας της ακοής, η έγκαιρη διάγνωση της πρεσβυακουσίας και η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση ενδέχεται να αποτελέσουν κρίσιμους πυλώνες για την προστασία της γνωστικής λειτουργίας στο γήρας.