5/2/2026
Η ογκολογία βρίσκεται σε μια περίοδο ραγδαίων εξελίξεων, με τις νέες θεραπείες να αλλάζουν ουσιαστικά την πορεία πολλών μορφών καρκίνου και να μετατρέπουν τη νόσο, σε αρκετές περιπτώσεις, σε χρόνια και διαχειρίσιμη κατάσταση. Η εξατομικευμένη ιατρική, η ανοσοθεραπεία και οι σύγχρονες στοχευμένες θεραπείες δημιουργούν νέα δεδομένα τόσο για την επιβίωση όσο και για την ποιότητα ζωής των ασθενών.
Με αφορμή τη χθεσινή Παγκόσμια Ημέρα κατά του καρκίνου, ο πρόεδρος της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδος (ΕΟΠΕ), Εμμανουήλ Σαλούστρος, αναλύει στο Newsbeast τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών, εξηγεί πόσο κοντά βρίσκεται η Ελλάδα στις διεθνείς επιστημονικές πρακτικές και φωτίζει τις προκλήσεις αλλά και τις προοπτικές για την έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση των ασθενών στις καινοτόμες αντικαρκινικές θεραπείες μέσα από το δημόσιο σύστημα υγείας.
Πρόεδρε, ποιες θεωρείτε ως τις πιο σημαντικές πρόσφατες εξελίξεις στη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου τα τελευταία 3 χρόνια;
Τα τελευταία χρόνια η ογκολογία έχει περάσει σε μια νέα εποχή, όπου η θεραπεία γίνεται ολοένα και πιο εξατομικευμένη, πιο αποτελεσματική και πιο στοχευμένη. Θα έλεγα ότι η πρόοδος συνοψίζεται σε τρεις βασικούς άξονες.
Πρώτον, στη σημαντική ενίσχυση της εξατομικευμένης ιατρικής. Η συστηματικότερη χρήση της μοριακής ταυτοποίησης και των βιοδεικτών μάς επιτρέπει να επιλέγουμε τη σωστή θεραπεία για τον κάθε ασθενή, με βάση τα ιδιαίτερα βιολογικά χαρακτηριστικά του όγκου του, αυξάνοντας την αποτελεσματικότητα και μειώνοντας την τοξικότητα.
Δεύτερον, η ανοσοθεραπεία έχει πλέον επεκταθεί πέρα από τη μεταστατική νόσο και εφαρμόζεται ολοένα και περισσότερο σε πρώιμα στάδια, ακόμη και σε προεγχειρητικά σχήματα, αυξάνοντας τις πιθανότητες ίασης ουσιαστικά για περισσότερους ασθενείς.
Και τρίτον, βλέπουμε μια νέα γενιά στοχευμένων θεραπειών και πιο «έξυπνων» συνδυασμών, που καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν ακόμη και δύσκολους μοριακούς στόχους, διευρύνοντας τις επιλογές μας σε καρκίνους όπου μέχρι πρόσφατα είχαμε περιορισμένες λύσεις.
Συνολικά, το πιο ενθαρρυντικό μήνυμα είναι ότι η θεραπεία του καρκίνου γίνεται πλέον πιο ακριβής και πιο αποτελεσματική από ποτέ, μετατρέποντας ολοένα και περισσότερες μορφές της νόσου σε χρόνιες ή ακόμη και ιάσιμες καταστάσεις.
Οι νέες θεραπείες που ακούμε στα διεθνή συνέδρια, πόσο κοντά είναι να ενσωματωθούν στα πρωτόκολλα που εφαρμόζονται ήδη στην Ελλάδα;
Στην πράξη, η Ελλάδα βρίσκεται επιστημονικά πολύ κοντά στις διεθνείς εξελίξεις. Οι θεραπείες που ήδη κυκλοφορούν στη χώρα, όταν λαμβάνουν νέα ένδειξη ή επέκταση χρήσης, καθίστανται συνήθως άμεσα διαθέσιμες στους Έλληνες ασθενείς, χωρίς ουσιαστική καθυστέρηση. Αυτό μας επιτρέπει να αξιοποιούμε γρήγορα την καινοτομία προς όφελος της καθημερινής κλινικής πράξης.
Για τα εντελώς νέα φάρμακα, απαιτείται μια θεσμική και διοικητική διαδικασία αξιολόγησης, αποζημίωσης και ένταξης στο σύστημα υγείας, ώστε να διασφαλιστεί η καθολική και βιώσιμη πρόσβαση. Εκεί υπάρχει περιθώριο βελτίωσης και επιτάχυνσης των διαδικασιών. Ωστόσο, η κατεύθυνση είναι σαφής: στόχος μας είναι οι Έλληνες ασθενείς να έχουν έγκαιρη πρόσβαση στις ίδιες σύγχρονες θεραπείες με τα μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα.
Υπάρχει κάποιος τύπος καρκίνου όπου η θεραπευτική πρόοδός του θεωρείται ριζική ή ιδιαίτερα υποσχόμενη;
Η πρόοδος σήμερα δεν αφορά έναν μόνο τύπο καρκίνου, αλλά οριζόντια πολλές νεοπλασίες. Η ογκολογία συνολικά βρίσκεται σε μια περίοδο ουσιαστικής μεταμόρφωσης όπως αναφέραμε, χάρη στην ανοσοθεραπεία, τις στοχευμένες θεραπείες και την εξατομικευμένη ιατρική.
Είναι χαρακτηριστικό ότι πρόσφατη ανάλυση της American Cancer Society κατέγραψε τη μεγαλύτερη πενταετή επιβίωση που έχει παρατηρηθεί ποτέ σε πληθυσμιακό επίπεδο, γεγονός που αποτυπώνει τη συνολική πρόοδο της επιστήμης και όχι μεμονωμένες επιτυχίες.
Αυτό δείχνει ότι ολοένα και περισσότεροι ασθενείς ζουν περισσότερα και ποιοτικότερα χρόνια, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις ο μεταστατικός καρκίνος μετατρέπεται πλέον σε χρόνια νόσο. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η επιβίωση, αλλά η ποιότητα ζωής και η ισότιμη πρόσβαση όλων στις σύγχρονες θεραπείες.
Ποια είναι τα βασικά εμπόδια ώστε αυτές οι νέες θεραπείες να φτάσουν στον Έλληνα ασθενή μέσα από το δημόσιο σύστημα υγείας;
Η χώρα μας διαθέτει υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό και οι Έλληνες ογκολόγοι εφαρμόζουν τις ίδιες κατευθυντήριες οδηγίες με τα μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα. Επομένως, το ζήτημα δεν είναι επιστημονικό, αλλά κυρίως οργανωτικό και θεσμικό.
Η ενσωμάτωση μιας νέας θεραπείας απαιτεί μια συγκεκριμένη διοικητική διαδρομή — αξιολόγηση, αποζημίωση, διαπραγμάτευση τιμής και ένταξη στα θεραπευτικά πρωτόκολλα — διαδικασίες που είναι απαραίτητες για τη βιωσιμότητα του συστήματος, αλλά συχνά επιμηκύνουν τον χρόνο πρόσβασης. Παράλληλα, η αυξανόμενη ζήτηση για καινοτόμες θεραπείες, σε συνδυασμό με τους περιορισμένους πόρους και την πίεση του προϋπολογισμού, δημιουργεί επιπλέον προκλήσεις για το ΕΣΥ.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια γίνονται σταθερά βήματα εκσυγχρονισμού, με στόχο πιο γρήγορες και διαφανείς διαδικασίες, ώστε η καινοτομία να φτάνει ταχύτερα και ισότιμα σε όλους τους ασθενείς. Παράλληλα, η ενίσχυση της συμμετοχής της χώρας σε διεθνείς κλινικές δοκιμές αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική ευκαιρία, καθώς δίνει τη δυνατότητα σε πολλούς ασθενείς να έχουν έγκαιρη πρόσβαση σε πρωτοποριακές θεραπείες και συμβάλλει ουσιαστικά στην αναβάθμιση της έρευνας και της ποιότητας της ογκολογικής φροντίδας στη χώρα μας.
Αυτός είναι και ο κοινός μας στόχος: ένα σύστημα που να συνδυάζει την ταχεία πρόσβαση στην καινοτομία με τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα και την επιστημονική ανάπτυξη.
Σε ποιες κατηγορίες θεραπειών (π.χ. στοχευμένες, ανοσοθεραπείες, CAR-T) βλέπετε ότι θα έχουμε πρώτα ενσωμάτωση στο δημόσιο σύστημα;
Στην πράξη, το ελληνικό σύστημα υγείας δεν λειτουργεί με αποκλεισμούς ανά κατηγορία θεραπείας. Όλες οι σύγχρονες κατηγορίες αντικαρκινικών θεραπειών — χημειοθεραπείες, στοχευμένες θεραπείες, ανοσοθεραπείες, ορμονοθεραπείες και συνδυαστικά σχήματα — αποζημιώνονται ήδη και ενσωματώνονται στα θεραπευτικά πρωτόκολλα μόλις λάβουν τις απαραίτητες εγκρίσεις και τεκμηριωθούν επιστημονικά.
Επομένως, η ένταξη δεν εξαρτάται τόσο από τον «τύπο» της θεραπείας, αλλά από την ωριμότητα των κλινικών δεδομένων, τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες και τη διαδικασία αξιολόγησης και αποζημίωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, οι Έλληνες ασθενείς έχουν πρόσβαση στην σύγχρονη φαρμακευτική καινοτομία, αντίστοιχα με πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Όσον αφορά τις κυτταρικές θεραπείες, όπως οι θεραπείες CAR-T, αυτές έχουν ήδη σημαντικό ρόλο στις αιματολογικές κακοήθειες, ωστόσο μέχρι σήμερα δεν διαθέτουν ακόμη εγκεκριμένες ενδείξεις στη θεραπευτική των συμπαγών όγκων, γεγονός που εξηγεί γιατί δεν αποτελούν προς το παρόν μέρος της καθιερωμένης ογκολογικής πρακτικής σε αυτό το πεδίο.
Συνεπώς, η προτεραιότητά μας δεν είναι ποια κατηγορία θα προηγηθεί, αλλά η έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση όλων των ασθενών σε κάθε θεραπεία που αποδεδειγμένα προσφέρει όφελος.
Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι η πρόσβαση στις καινοτόμες θεραπείες δεν θα είναι μόνο για λίγους;
Η ισότιμη πρόσβαση αποτελεί θεμελιώδη αρχή ενός σύγχρονου δημόσιου συστήματος υγείας και προϋποθέτει οργανωμένες, εθνικές πολιτικές και όχι αποσπασματικές λύσεις. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από ενιαία, τεκμηριωμένα κλινικά πρωτόκολλα που εφαρμόζονται ομοιόμορφα σε όλη τη χώρα, ώστε κάθε ασθενής να λαμβάνει την ίδια ποιότητα φροντίδας ανεξαρτήτως τόπου κατοικίας. Σε αυτό το πλαίσιο, τα θεραπευτικά πρωτόκολλα που έχει αναπτύξει η ΕΟΠΕ, βασισμένα στη διεθνή επιστημονική τεκμηρίωση και την καθημερινή κλινική εμπειρία, έχουν ήδη υιοθετηθεί από το Υπουργείο Υγείας και αποτελούν σημείο αναφοράς για την ορθολογική και ισότιμη παροχή ογκολογικής φροντίδας.
Παράλληλα, η ΕΟΠΕ έχει σταθερά επισημάνει ότι η συνταγογράφηση εξειδικευμένων αντικαρκινικών θεραπειών θα πρέπει να πραγματοποιείται από ιατρούς με ειδικότητα Παθολογικής Ογκολογίας, ώστε να διασφαλίζεται η επιστημονική επάρκεια, η ορθή επιλογή θεραπείας και η ασφάλεια των ασθενών.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η καθολική πρόσβαση στους βιοδείκτες, με σαφείς ενδείξεις ανά εξέταση και ποιοτικό έλεγχο των εργαστηρίων, ώστε η καινοτομία να κατευθύνεται στον σωστό ασθενή τη σωστή στιγμή. Η ανάπτυξη δικτύων αναφοράς και σαφών διαδρομών παραπομπής διασφαλίζει ότι οι ασθενείς της περιφέρειας έχουν τις ίδιες θεραπευτικές δυνατότητες με εκείνους των μεγάλων αστικών κέντρων.
Τέλος, η διαφάνεια και η αξιολόγηση με μετρήσιμα κριτήρια — πραγματικά δεδομένα κλινικής πράξης, δείκτες αποτελεσματικότητας και χρόνοι πρόσβασης — σε συνδυασμό με τη συνεχή εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας, εξασφαλίζουν ότι η επιστημονική πρόοδος μεταφράζεται άμεσα σε ποιοτική φροντίδα για όλους. Με αυτόν τον τρόπο, η καινοτομία δεν αποτελεί προνόμιο των λίγων, αλλά δικαίωμα κάθε ασθενούς.
Τι ρόλο παίζουν οι θεσμοί στην επιτάχυνση ή καθυστέρηση αυτής της πρόσβασης;
Οι θεσμοί διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διασφάλιση της πρόσβασης των ασθενών σε ασφαλείς, αποτελεσματικές και οικονομικά βιώσιμες θεραπείες. Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ), οι επιτροπές τιμολόγησης και αποζημίωσης, καθώς και οι διαδικασίες αξιολόγησης τεχνολογιών υγείας (HTA), αποτελούν βασικά φίλτρα επιστημονικής τεκμηρίωσης και ορθολογικής διαχείρισης των πόρων του συστήματος υγείας.
Η αξιολόγηση αυτή είναι απαραίτητη, γιατί διασφαλίζει ότι κάθε νέα θεραπεία που εντάσσεται στο δημόσιο σύστημα προσφέρει πραγματικό κλινικό όφελος και μπορεί να αποζημιωθεί με τρόπο βιώσιμο και δίκαιο για όλους τους ασθενείς. Ταυτόχρονα, είναι αλήθεια ότι οι διαδοχικές διοικητικές διαδικασίες — έγκριση, τιμολόγηση, διαπραγμάτευση, αποζημίωση — μπορεί να επηρεάζουν τον χρόνο εισόδου μιας καινοτομίας στην καθημερινή κλινική πράξη.
Γι’ αυτό και η πρόκληση σήμερα δεν είναι να παρακαμφθούν οι θεσμοί, αλλά να ενισχυθούν και να εκσυγχρονιστούν, με ταχύτερες, πιο διαφανείς και περισσότερο προβλέψιμες διαδικασίες. Η στενή συνεργασία της Πολιτείας με την επιστημονική κοινότητα και φορείς όπως η Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ) μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά ώστε οι αποφάσεις να βασίζονται σε σύγχρονα δεδομένα και οι ασθενείς να έχουν έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση στην καινοτομία.
Στόχος όλων μας είναι ένα σύστημα που να συνδυάζει την επιστημονική αυστηρότητα με την ταχύτητα, έτσι ώστε η ποιότητα και η βιωσιμότητα να μη λειτουργούν ως εμπόδιο, αλλά ως εγγύηση πρόσβασης για όλους.
Υπάρχει κίνδυνος οι νέες θεραπείες να φέρουν μεγαλύτερα κόστη στο ΕΣΥ;
Η καινοτομία στην ογκολογία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κόστος, αλλά ως επένδυση ζωής. Οι σύγχρονες θεραπείες δεν προσθέτουν απλώς φαρμακευτική δαπάνη· μειώνουν νοσηλείες, επιπλοκές και ανάγκη για επαναλαμβανόμενες παρεμβάσεις, παρατείνουν την επιβίωση και επιτρέπουν στους ασθενείς να παραμένουν λειτουργικοί και ενεργοί στην κοινωνία.
Συνεπώς, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι «πόσο κοστίζουν», αλλά «πόση αξία δημιουργούν». Και η αξία αυτή — σε χρόνια ζωής, ποιότητα ζωής και εξοικονόμηση πόρων από το σύστημα — είναι συχνά πολλαπλάσια.
Το ΕΣΥ διαθέτει μηχανισμούς αξιολόγησης και αποζημίωσης που διασφαλίζουν ότι κάθε νέα θεραπεία εντάσσεται με βάση το αποδεδειγμένο κλινικό όφελος και τη σχέση κόστους–αποτελεσματικότητας. Επομένως, η πρόκληση δεν είναι να περιορίσουμε την καινοτομία, αλλά να τη φέρνουμε γρηγορότερα και με πιο ορθολογικό τρόπο στους ασθενείς.
Σε τελική ανάλυση, ένα σύστημα υγείας δεν εξοικονομεί πόρους καθυστερώντας τις αποτελεσματικές θεραπείες — εξοικονομεί επενδύοντας σε αυτές έγκαιρα.
Τι δράσεις σχεδιάζει η ΕΟΠΕ για να υποστηρίξει πιο γρήγορα την ενσωμάτωση νέων θεραπειών στο ΕΣΥ;
Ο ρόλος της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ) είναι πρωτίστως επιστημονικός και συμβουλευτικός. Ως επιστημονική εταιρεία δεν έχουμε θεσμικό ή διοικητικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων για την τιμολόγηση ή την αποζημίωση των φαρμάκων. Μπορούμε, όμως, να συμβάλλουμε ουσιαστικά μέσα από την τεκμηρίωση, τη γνώση και τη συνεργασία με την Πολιτεία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΟΠΕ αναπτύσσει και επικαιροποιεί θεραπευτικά πρωτόκολλα βασισμένα στα πλέον πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα, τα οποία έχουν ήδη υιοθετηθεί σε μεγάλο βαθμό από το Υπουργείο Υγείας, συμβάλλοντας στην ομοιόμορφη και ταχύτερη εφαρμογή της καινοτομίας στην κλινική πράξη. Παράλληλα, υποστηρίζουμε την ορθολογική χρήση των βιοδεικτών, την εκπαίδευση των ογκολόγων σε νέες θεραπείες και τεχνολογίες και την ενίσχυση της συμμετοχής της χώρας σε διεθνείς κλινικές δοκιμές, ώστε οι ασθενείς να αποκτούν έγκαιρη πρόσβαση στις εξελίξεις της έρευνας.
Ταυτόχρονα, διατηρούμε σταθερό διάλογο με τους θεσμικούς φορείς, παρέχοντας επιστημονικές εισηγήσεις και τεκμηριωμένες προτάσεις πολιτικής, με στόχο ένα σύστημα υγείας πιο γρήγορο, πιο αποτελεσματικό και πιο δίκαιο για όλους.
Με άλλα λόγια, η συμβολή μας δεν είναι διοικητική, αλλά καταλυτική: διασφαλίζουμε ότι όταν μια καινοτομία φτάσει στο σύστημα, μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα, με ασφάλεια και με το μέγιστο όφελος για τον ασθενή.
Υπάρχουν συνεργασίες με διεθνείς οργανισμούς (π.χ. ESMO, ASCO) που βοηθούν να φέρουμε στην Ελλάδα πρόωρη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες;
Η Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ) διατηρεί σταθερές και ενεργές συνεργασίες με κορυφαίους διεθνείς επιστημονικούς οργανισμούς, όπως η European Society for Medical Oncology (ESMO) και η American Society of Clinical Oncology (ASCO). Οι συνεργασίες αυτές δεν έχουν ρυθμιστικό χαρακτήρα — δεν υποκαθιστούν τις εθνικές διαδικασίες έγκρισης ή αποζημίωσης — αλλά διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην έγκαιρη μεταφορά γνώσης και καινοτομίας στη χώρα.
Μέσα από την άμεση πρόσβαση στις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, τη συμμετοχή σε εκπαιδευτικά προγράμματα, επιστημονικά δίκτυα και κοινές πρωτοβουλίες, οι Έλληνες ογκολόγοι ενημερώνονται ταυτόχρονα με τα μεγάλα ευρωπαϊκά και αμερικανικά κέντρα για τις νέες εξελίξεις. Αυτό επιτρέπει την ταχύτερη και ασφαλή ενσωμάτωση των σύγχρονων θεραπειών στην καθημερινή κλινική πρακτική.
Παράλληλα, οι διεθνείς συνεργασίες ενισχύουν τη συμμετοχή ελληνικών κέντρων σε πολυκεντρικές κλινικές δοκιμές, δίνοντας σε ασθενείς τη δυνατότητα πρώιμης πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες και αναβαθμίζοντας συνολικά το ερευνητικό και κλινικό αποτύπωμα της χώρας.
Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΟΠΕ λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ της διεθνούς επιστημονικής προόδου και της ελληνικής πραγματικότητας, συμβάλλοντας ώστε η καινοτομία να φτάνει έγκαιρα και με ασφάλεια στους ασθενείς.
Με βάση την εμπειρία σας, τι μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους Έλληνες ασθενείς και τις οικογένειές τους για τις προοπτικές θεραπειών τα επόμενα 5 χρόνια;
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρα αισιόδοξο. Η ογκολογία τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται με ρυθμούς που δεν έχουμε ξαναδεί. Νέες στοχευμένες θεραπείες, ανοσοθεραπείες, εξατομικευμένες προσεγγίσεις και καινοτόμες τεχνολογίες αλλάζουν ήδη την πορεία πολλών μορφών καρκίνου, μετατρέποντας σε πολλές περιπτώσεις μια απειλητική νόσο σε χρόνια και διαχειρίσιμη κατάσταση. Όλο και περισσότεροι ασθενείς ζουν περισσότερα και ποιοτικότερα χρόνια, και αυτό είναι μια πραγματικότητα που βλέπουμε καθημερινά στην κλινική πράξη.
Ταυτόχρονα, όμως, η φροντίδα του ασθενούς δεν εξαντλείται μόνο στη θεραπεία. Η ολοκληρωμένη ογκολογική υποστήριξη περιλαμβάνει την έγκαιρη παρηγορική φροντίδα, την ανακούφιση των συμπτωμάτων, την ψυχοκοινωνική στήριξη και τη φροντίδα της οικογένειας. Η ανάπτυξη οργανωμένων υπηρεσιών παρηγορικής φροντίδας στη χώρα μας αποτελεί αναγκαία και άμεση προτεραιότητα, ώστε κάθε άνθρωπος να έχει αξιοπρέπεια, ποιότητα ζωής και υποστήριξη σε όλα τα στάδια της νόσου.
Στόχος μας δεν είναι μόνο να προσθέτουμε χρόνια στη ζωή, αλλά να προσθέτουμε ζωή στα χρόνια. Με τη γνώση που διαθέτουμε σήμερα και με τη συστηματική ενίσχυση του συστήματος υγείας, οι προοπτικές για τα επόμενα χρόνια είναι πιο ελπιδοφόρες από ποτέ.