3 στους 10 υπεραιωνόβιους άνδρες ζουν στη Βραζιλία – Γιατί;

15/1/2026

Ο τομέας της μακροζωίας γνωρίζει εκρηκτική ανάπτυξη. Είναι σχεδόν αδύνατο να «σκρολάρεις» στα social media χωρίς να πετύχεις κάποιον που ισχυρίζεται ότι το σχέδιο που εφαρμόζει μπορεί να προσφέρει μια καλή ζωή για πολλά – πολλά χρόνια.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι πετύχουν επενδύοντας τεράστια ποσά σε «κόλπα» ευεξίας, μη δοκιμασμένες θεραπείες και συμπληρώματα. Αν και πολλές από αυτές τις επιλογές αμφισβητούνται επιστημονικά, ο χρόνος θα δείξει αν αυτές οι εξατομικευμένες – και κατά βάση πανάκριβες – θεραπείες μπορούν όντως να παρατείνουν τη ζωή.

Την ίδια στιγμή, όμως, στη Βραζιλία, ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων – χωρίς τις πολυτελείς κλινικές ευεξίας και θαλάμους κρυοθεραπείας – φτάνουν συστηματικά τα 100 χρόνια ή και τα ξεπερνούν. Μάλιστα, όπως παρατηρεί το Medical News Today, παρά τη περιορισμένη πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη, πολλοί από αυτούς τους αιωνόβιους παραμένουν υγιείς σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής τους.

Οι κατηγορίες των αιωνόβιων

• αιωνόβιοι: άτομα ηλικίας 100 ετών και άνω
• ημι-υπεραιωνόβιοι: ηλικίας 105–109 ετών
• υπεραιωνόβιοι: ηλικίας 110 ετών και άνω

Τι μελετούν οι επιστήμονες

Ένα πρόσφατο άρθρο γνώμης στο επιστημονικό περιοδικό Genomic Press περιγράφει συνεχιζόμενες γονιδιωματικές και κυτταρικές μελέτες σε ορισμένους από αυτούς τους ανθρώπους. Στόχος της έρευνας είναι να εντοπιστούν τα βιολογικά «αποτυπώματα» που συνδέονται με την επιβίωση μέχρι πολύ προχωρημένη ηλικία.

Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς της μελέτης, «η υγιής μακροβιότητα είναι ένας παγκόσμιος στόχος». Οι άνθρωποι δεν θέλουν απλώς να ζήσουν περισσότερο, αλλά να ζήσουν περισσότερα χρόνια με καλή υγεία.

Όσοι φτάνουν σε βαθιά γεράματα χωρίς σοβαρά προβλήματα υγείας, έχουν – εξ ορισμού – αποφύγει πολλές ασθένειες της γήρανσης που συγκαταλέγονται στις κύριες αιτίες θανάτου, όπως η άνοια, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος. Η μελέτη της φυσιολογίας και της γενετικής τους μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερες θεραπείες ή προληπτικές στρατηγικές.

Οι ερευνητές αναφέρονται σε πρόσφατες μελέτες μακρόβιων ανθρώπων και εξετάζουν ορισμένους από τους βιολογικούς μηχανισμούς που φαίνεται να τους κρατούν «νεότερους» για περισσότερο.

Τα μυστικά της βιολογικής ανθεκτικότητας

Ο πρώτος μηχανισμός αφορά τη συντήρηση των πρωτεϊνών. Καθώς γερνάμε, η ικανότητα του οργανισμού να διατηρεί και να ανανεώνει τις χιλιάδες πρωτεΐνες που απαιτούνται για καλή υγεία μειώνεται. Οι υπεραιωνόβιοι, όμως, μπορούν να απομακρύνουν τις ελαττωματικές πρωτεΐνες με την ίδια αποτελεσματικότητα που το κάνουν πολύ νεότεροι ενήλικες.

Ένας ακόμη μηχανισμός σχετίζεται με το ανοσοποιητικό σύστημα. Στους περισσότερους ηλικιωμένους, η άμυνα του οργανισμού εξασθενεί σταδιακά, αυξάνοντας τον κίνδυνο χρόνιας φλεγμονής και λοιμώξεων. Στους υπεραιωνόβιους, αντίθετα, το ανοσοποιητικό δεν φθίνει – προσαρμόζεται και γίνεται πιο ανθεκτικό.

Τέλος, κάποιοι άνθρωποι φαίνεται απλώς να διαθέτουν «καλά» γονίδια. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ορισμένοι μακρόβιοι άνθρωποι έχουν σπάνιες γενετικές παραλλαγές που υποστηρίζουν ένα ισχυρό ανοσοποιητικό, τη σταθερότητα του γονιδιώματος και τη σωστή λειτουργία των μιτοχονδρίων.

Είναι η μακροζωία απλώς θέμα τύχης;

Σύμφωνα με ειδικούς που δεν συμμετείχαν στη μελέτη, δεν υπάρχει ένα και μοναδικό «γονίδιο μακροζωίας». Αυτό που φαίνεται να μετρά είναι η πολυεπίπεδη βιολογική ανθεκτικότητα: αποτελεσματικοί μηχανισμοί επιδιόρθωσης του DNA, καλή μιτοχονδριακή λειτουργία, ποιοτικός έλεγχος των πρωτεϊνών και απουσία χρόνιας φλεγμονής.

Όπως το έθεσε χαρακτηριστικά ένας ειδικός, αν τα κύτταρα είναι σαν μια κουζίνα υψηλών προδιαγραφών, τότε η τακτική απομάκρυνση των «σκουπιδιών» και ο καλός καθαρισμός είναι απαραίτητα για να παραμείνει λειτουργική – όσο καλά κι αν είναι τα «υλικά».

Γιατί η έρευνα εστιάζει στη Βραζιλία;

Παρότι οι γυναίκες συνήθως ζουν περισσότερο από τους άνδρες, η Βραζιλία φιλοξενεί έναν εντυπωσιακό αριθμό εξαιρετικά μακρόβιων ανδρών. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, 3 από τους 10 μακροβιότερους άνδρες στον κόσμο είναι Βραζιλιάνοι, ανάμεσά τους και ο γηραιότερος εν ζωή άνδρας, γεννημένος το 1912.

Αυτό προσφέρει, όπως σημειώνουν, «μια σπάνια επιστημονική ευκαιρία». Η έρευνα περιλαμβάνει βιολογικά δείγματα από περισσότερους από 100 αιωνόβιους, πολλοί από τους οποίους ζουν σε περιοχές με ελάχιστη ιατρική φροντίδα. Έτσι, οι επιστήμονες μπορούν να μελετήσουν τη μακροζωία πέρα από τα όρια της σύγχρονης ιατρικής.

Ένας καθοριστικός παράγοντας μπορεί να είναι η μοναδική γενετική προέλευση της χώρας. Η Βραζιλία διαθέτει τη μεγαλύτερη γενετική ποικιλομορφία παγκοσμίως, λόγω των κυμάτων μεταναστών από την Ευρώπη, την Ιαπωνία και την Αφρική. Αυτό το πολύπλοκο μωσαϊκό καταγωγών έχει δημιουργήσει έναν έντονα αναμειγμένο πληθυσμό, με μοναδικά γονιδιωματικά χαρακτηριστικά που ενδέχεται να επηρεάζουν την ανθεκτικότητα και τη μακροζωία.

Πρακτικές συμβουλές μακροζωίας

Μέχρι να ολοκληρωθούν οι μελέτες, οι ειδικοί προτείνουν πρακτικά βήματα για όλους:

• προτεραιότητα στη μεταβολική υγεία
• διατήρηση μυϊκής μάζας και οστικής πυκνότητας
• τακτική αερόβια άσκηση και μυϊκή ενδυνάμωση
• επαρκή και ποιοτικό ύπνο
• μείωση του στρες και αποφυγή του καπνίσματος
• περιορισμό των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων

Το καθημερινό περπάτημα φαίνεται επίσης να παίζει καθοριστικό ρόλο, μειώνοντας σημαντικά τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων και πρόωρου θανάτου.

Μικρά βήματα, μεγάλα οφέλη

Κάτι στον συνδυασμό γενετικής και τρόπου ζωής στη Βραζιλία φαίνεται να κρατά έναν αξιοσημείωτο αριθμό ανθρώπων νέους για περισσότερο καιρό. Παρότι πολλά ερωτήματα παραμένουν, ένα είναι σαφές: ακόμα κι αν δεν γεννηθήκαμε εκεί, μπορούμε να υιοθετήσουμε σήμερα συνήθειες που στηρίζονται στην επιστήμη. Οι σταδιακές αλλαγές, στις οποίες μπορούμε να παραμείνουμε συνεπείς, αποτελούν ένα ισχυρό εργαλείο για μια μακρά και υγιή ζωή.