Τα προβιοτικά, ζωντανοί μικροοργανισμοί όπως βακτήρια και ζύμες, έχουν μπει δυναμικά στη συζήτηση γύρω από την υγεία του εντέρου. Όταν λαμβάνονται σε κατάλληλες ποσότητες, μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη, κυρίως σε ό,τι αφορά την πέψη και την εντερική λειτουργία. Τι πραγματικά συμβαίνει όμως στον οργανισμό όταν η λήψη τους γίνεται καθημερινή;

Λιγότεροι παθογόνοι μικροοργανισμοί στο έντερο

Όπως αναφέρει ο Jay N. Yepuri, MD, τα παθογόνα είναι μικροοργανισμοί που μπορούν να προκαλέσουν ασθένειες. Τα προβιοτικά δυσκολεύουν την επιβίωσή τους και εμποδίζουν την προσκόλλησή τους στο εντερικό τοίχωμα, ανταγωνιζόμενα για θρεπτικά συστατικά και θέσεις σύνδεσης.

Παράλληλα, ορισμένα προβιοτικά μπορούν να συνδεθούν άμεσα με παθογόνα βακτήρια ή να παράγουν ουσίες που αναστέλλουν την ανάπτυξή τους, όπως:

  • Βακτηριοσίνες, πρωτεΐνες με δράση κατά συγκεκριμένων βακτηρίων
  • Υπεροξείδιο του υδρογόνου, με απολυμαντική δράση
  • Οργανικά οξέα, που δημιουργούν δυσμενές όξινο περιβάλλον
  • Λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας (SCFA), βασικά δομικά στοιχεία λιπιδίων

Πιο ομαλές πεπτικές διεργασίες

Η καθημερινή παρουσία προβιοτικών στο έντερο μπορεί να υποστηρίξει την πέψη με πολλούς τρόπους. Συμβάλλουν:

  • στη διάσπαση αμινοξέων (δομικών στοιχείων των πρωτεϊνών)
  • στον μεταβολισμό αλάτων και υδατανθράκων
  • στην απορρόφηση ηλεκτρολυτών από το έντερο
  • στη διάσπαση λιπιδίων

Το αποτέλεσμα είναι μια πιο αποδοτική και ισορροπημένη πεπτική λειτουργία.

Ενίσχυση του εντερικού φραγμού

Τα προβιοτικά μπορούν να ενισχύσουν τον εντερικό φραγμό διεγείροντας την παραγωγή βλέννας (ενός κολλώδους προστατευτικού υγρού) και αυξάνοντας την παρουσία πρωτεϊνών στενής σύνδεσης μεταξύ των εντερικών κυττάρων.

Η αυξημένη βλέννα και οι πρωτεΐνες αυτές εμποδίζουν τα παθογόνα να διαπεράσουν το έντερο και να εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος. Ένας ισχυρός εντερικός φραγμός μπορεί επίσης να αποτρέψει το λεγόμενο «διαρρέον έντερο», κατάσταση που έχει συσχετιστεί με παθήσεις όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (IBS) και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (IBD).

Υποστήριξη σε πεπτικές παθήσεις

Η ανισορροπία της εντερικής μικροχλωρίδας συνδέεται με διάφορες πεπτικές διαταραχές, όπως:

  • διάρροια που σχετίζεται με τη χρήση αντιβιοτικών
  • φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου (ΙΦΝΕ)
  • σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου
  • έλκη

Τα προβιοτικά μπορούν να συμβάλουν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων μέσω:

  • της αύξησης της ποσότητας και της ποικιλομορφίας των «καλών» βακτηρίων
  • της ενίσχυσης πρωτεϊνών που διευκολύνουν την πέψη
  • της βελτίωσης του εντερικού φραγμού
  • της ενίσχυσης του ανοσοποιητικού περιβάλλοντος του εντέρου

Ρύθμιση του εντερικού ανοσοποιητικού συστήματος

Το έντερο αποτελεί βασικό πυλώνα του ανοσοποιητικού συστήματος. Τα προβιοτικά μπορούν να ρυθμίσουν τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνεται, επηρεάζοντας τη δραστηριότητα διαφόρων ανοσοκυττάρων, όπως:

  • δενδριτικά κύτταρα
  • μακροφάγα
  • Τ και Β λεμφοκύτταρα

Αλληλεπιδρώντας με τα κύτταρα του εντέρου, τα προβιοτικά αυξάνουν την παραγωγή αντιφλεγμονωδών κυτοκινών. Αυτές με τη σειρά τους προσελκύουν περισσότερα μακροφάγα και μονοπύρηνα ανοσοκύτταρα στην εντερική περιοχή.

Ο άξονας εντέρου-εγκεφάλου σε δράση

Το έντερο και ο εγκέφαλος επικοινωνούν μέσω του λεγόμενου άξονα εντέρου-εγκεφάλου. Μέσω αυτού, τα προβιοτικά μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή νευροδιαβιβαστών στο έντερο, όπως:

  • ντοπαμίνη
  • σεροτονίνη
  • γάμμα-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA)

Η ρύθμιση αυτών των ουσιών μπορεί να επηρεάσει την κινητικότητα του εντέρου, τη συμπεριφορά, τη διάθεση και τα επίπεδα στρες.

Πρεβιοτικά και προβιοτικά: ποια η διαφορά;

Τα πρεβιοτικά δεν είναι το ίδιο με τα προβιοτικά. Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί, παρόμοιοι με αυτούς που ζουν φυσικά στο σώμα. Τα πρεβιοτικά, αντίθετα, είναι συστατικά τροφίμων που λειτουργούν ως «τροφή» για αυτούς τους μικροοργανισμούς, υποστηρίζοντας την ανάπτυξή τους.

Είναι ασφαλή τα προβιοτικά;

Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους, τα προβιοτικά θεωρούνται γενικά ασφαλή, με ήπιες και παροδικές παρενέργειες, όπως αέρια. Άλλες συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να περιλαμβάνουν:

  • διάρροια ή δυσκοιλιότητα
  • πονοκεφάλους
  • αυξημένη δίψα
  • δυσπεψία
  • ημικρανίες
  • ναυτία

Ωστόσο, έχουν καταγραφεί και πιο σοβαρά ζητήματα ασφάλειας:

  • Αλλεργικά συμπτώματα, όπως κνησμός ή εξάνθημα, τα οποία συνήθως υποχωρούν με τη διακοπή
  • Σοβαρές λοιμώξεις, κυρίως σε άτομα με σοβαρές παθήσεις ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό
  • Απειλητικές για τη ζωή λοιμώξεις σε πρόωρα βρέφη, για τις οποίες έχει προειδοποιήσει ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA)

Παρότι τα προβιοτικά είναι ιδιαίτερα δημοφιλή, οι εις βάθος μελέτες για τη μακροχρόνια ασφάλειά τους παραμένουν περιορισμένες. Επιπλέον, σε ορισμένα προϊόντα έχουν εντοπιστεί μη καταχωρισμένοι μικροοργανισμοί, γεγονός που ενδέχεται να εγκυμονεί κινδύνους. Για όλους αυτούς τους λόγους, η χρήση τους συνιστάται με προσοχή και ενημέρωση.