Παλιές και νέες μορφές: Είναι όλοι οι τύποι διαβήτη ίδιοι;

Εξίσου σημαντικές είναι και άλλες ειδικές μορφές διαβήτη. Ο μονογονιδιακός διαβήτης, όπως ο MODY, ο οποίος οφείλεται σε γενετικές μεταβολές και συχνά εμφανίζεται σε νεαρή ηλικία, ο νεογνικός διαβήτης, καθώς και ο διαβήτης τύπου 3c, που σχετίζεται με παθήσεις ή βλάβες του παγκρέατος, όπως η χρόνια παγκρεατίτιδα ή η παγκρεατεκτομή. Επίσης, η βραδέως εξελισσόμενη αυτοάνοση μορφή διαβήτη στους ενήλικες, γνωστή παλαιότερα ως LADA, αποτελεί μια ιδιαίτερη κατηγορία που μπορεί αρχικά να συγχέεται με τον διαβήτη τύπου 2.

Μια ακόμη σύγχρονη πρόκληση για την Ενδοκρινολογία είναι ο διαβήτης που προκαλείται από αντικαρκινικές θεραπείες. Η πρόοδος της Ογκολογίας και η χρήση καινοτόμων φαρμάκων έχουν βελτιώσει σημαντικά την επιβίωση πολλών ασθενών, ωστόσο ορισμένες θεραπείες μπορεί να επηρεάσουν τη λειτουργία του παγκρέατος ή τη ρύθμιση της γλυκόζης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο διαβήτης που μπορεί να εμφανιστεί μετά τη χορήγηση ανοσοθεραπείας με αναστολείς των ανοσολογικών σημείων ελέγχου (immune checkpoint inhibitors), όπως η πεμπρολιζουμάμπη και η νιβολουμάμπη. Τα φάρμακα αυτά ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα εναντίον των καρκινικών κυττάρων, αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν αυτοάνοση καταστροφή των β κυττάρων του παγκρέατος και αιφνίδια εμφάνιση σοβαρού, ινσουλινοεξαρτώμενου διαβήτη. Μάλιστα, η πρώτη εκδήλωση μπορεί να είναι η διαβητική κετοξέωση, μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή επιπλοκή.

Παράλληλα, ορισμένες στοχευμένες αντικαρκινικές θεραπείες, καθώς και τα κορτικοστεροειδή που χρησιμοποιούνται συχνά στην ογκολογία, μπορούν να προκαλέσουν σημαντική υπεργλυκαιμία ή να απορρυθμίσουν έναν ήδη υπάρχοντα διαβήτη. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση της γλυκόζης πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις αντικαρκινικές θεραπείες είναι ιδιαίτερα σημαντική.

«Δεν είναι όλοι οι τύποι διαβήτη ίδιοι και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Η σύγχρονη επιστημονική γνώση μας επιτρέπει να αναγνωρίζουμε διαφορετικούς μηχανισμούς πίσω από την ίδια κλινική εικόνα. Ένας άνθρωπος που έχει διαγνωστεί με διαβήτη τύπου 2 μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να πάσχει στην πραγματικότητα από διαφορετική μορφή διαβήτη, όπως ο μονογονιδιακός διαβήτης ή η αυτοάνοση μορφή LADA. Αντίστοιχα, η εμφάνιση διαβήτη μετά από ανοσοθεραπεία απαιτεί διαφορετική προσέγγιση και στενή συνεργασία ενδοκρινολόγων και ογκολόγων. Η ακριβής διάγνωση δεν είναι απλώς θέμα ορολογίας – μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τη θεραπευτική αντιμετώπιση και την πορεία του ασθενούς», επισημαίνει η Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ.

Η έγκαιρη διάγνωση παραμένει καθοριστική για όλες τις μορφές διαβήτη. Η αυξημένη δίψα, η συχνουρία, η ανεξήγητη κόπωση, η απώλεια βάρους και η θολή όραση είναι συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται. Ιδιαίτερα στον διαβήτη τύπου 2, η νόσος μπορεί να εξελίσσεται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς εμφανή συμπτώματα, με αποτέλεσμα αρκετοί άνθρωποι να διαγιγνώσκονται όταν έχουν ήδη αναπτύξει επιπλοκές.

Η συστηματική παρακολούθηση, ο προληπτικός έλεγχος των ατόμων υψηλού κινδύνου και κυρίως αυτών με παχυσαρκία, η υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής και η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο επιπλοκών, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, η χρόνια νεφρική νόσος, η διαβητική νευροπάθεια και αμφιβληστροειδοπάθεια.

Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Διαβήτη 2026 είναι σαφές: Μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τις διαφορετικές μορφές του διαβήτη, επενδύουμε στην έγκαιρη διάγνωση και αντιμετωπίζουμε κάθε ασθενή εξατομικευμένα. Γιατί πίσω από την ίδια λέξη μπορεί να κρύβονται διαφορετικές νόσοι και διαφορετικές ανάγκες.