30/11/2025
Τα τελευταία χρόνια πολλές μελέτες έχουν προειδοποιήσει για τους πιθανούς κινδύνους όταν οι υπερεπεξεργασμένες τροφές (UPFs) αποτελούν μεγάλο μέρος της καθημερινής διατροφής.
Η επιστημονική έρευνα έχει συνδέσει την αυξημένη κατανάλωση τέτοιων προϊόντων με υψηλότερη θνησιμότητα και αρνητική επίδραση στο μικροβίωμα του εντέρου. Επιστήμονες έχουν επίσης εντοπίσει πιθανές σχέσεις ανάμεσα στα υπερ επεξεργασμένα τρόφιμα και παθήσεις όπως ο διαβήτης τύπου 2, οι καρδιαγγειακές νόσοι, η κατάθλιψη, η νόσος Alzheimer και ορισμένες μορφές καρκίνου.
Πρόσφατη δημοσίευση στο περιοδικό The Lancet – μέρος μιας τριλογίας – ανέφερε ότι η κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφών αυξάνεται συνεχώς σε παγκόσμιο επίπεδο και επισήμανε – βάσει δεδομένων από πρόσφατες μελέτες, ανασκοπήσεις και μεταναλυσείς – τη συσχέτιση ανάμεσα στην πρόσληψη UPFs και σε αυξημένο κίνδυνο για 12 σημαντικές παθήσεις.
Ένα δεύτερο άρθρο της ίδιας σειράς στο The Lancet εξετάζει την ανάγκη θέσπισης πολιτικών για τον έλεγχο των UPFs διεθνώς, ενώ ένα τρίτο καλεί σε κινητοποίηση δημόσιας υγείας για την άνοδο των UPFs στη διατροφή των πληθυσμών.
Η καθημερινή κατανάλωση UPFs αυξάνεται παντού
Για τις ανάγκες της μελέτης οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον ορισμό των UPFs σύμφωνα με το σύστημα ταξινόμησης NOVA. Οι UPFs αποτελούν την Ομάδα 4 του συστήματος και ορίζονται ως παρασκευάσματα συστατικών βιομηχανικής χρήσης που δημιουργούνται μέσα από μια σειρά βιομηχανικών τεχνικών και διεργασιών.
- Συνήθη παραδείγματα είναι:
- κονσέρβες σούπας
- έτοιμα αρτοποιήματα του εμπορίου
- κατεψυγμένα γεύματα
- συσκευασμένα έτοιμα γεύματα
- επεξεργασμένα κρέατα
- αναψυκτικά και ενεργειακά ποτά
- σνακ όπως πατατάκια, μπισκότα και κράκερ
- δημητριακά πρωινού με προσθήκη ζάχαρης
Μελετώντας ποικιλία ερευνών, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα UPFs αυξάνονται σταθερά στη διατροφή των ανθρώπων.
Ενδεικτικά, στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο η κατανάλωση UPFs ξεπερνά το 50% των συνολικών και ημερήσιων αγορών ενός νοικοκυριού. Στην Ισπανία και την Κίνα το ποσοστό αυτό τριπλασιάστηκε μέσα στα τελευταία 3 χρόνια. Στη Βραζιλία και το Μεξικό ανέβηκε από 10% στο 23% μέσα σε τέσσερα χρόνια.
Ο Carlos A. Monteiro, καθηγητής διατροφής και δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο και επικεφαλής συγγραφέας της έρευνας, ανέφερε ότι η αυξανόμενη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφών αλλάζει τα διατροφικά πρότυπα και εκτοπίζει τα φρέσκα και ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα.
Όπως σημείωσε, σύμφωνα με το Medical News Today, αυτή η αλλαγή ενισχύεται από ισχυρές πολυεθνικές που επιδιώκουν το κέρδος μέσα από εκτεταμένο μάρκετινγκ και πολιτική πίεση που εμποδίζει μέτρα υπέρ της υγιεινής διατροφής.
Οι 12 σοβαρές παθήσεις που συνδέονται με τα UPFs
Οι ερευνητές εξέτασαν 104 μακροχρόνιες μελέτες και από αυτές οι 92 έδειξαν συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση UPFs και αυξημένο κίνδυνο για 12 παθήσεις και αρνητικές εκβάσεις:
- κοιλιακή παχυσαρκία
- θνησιμότητα από κάθε αιτία
- καρδιαγγειακή νόσος
- χρόνια νεφρική νόσος
- αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
- στεφανιαία νόσος
- νόσος Crohn
- κατάθλιψη
- υπέρταση
- υψηλή χοληστερόλη
- υπέρβαρο ή παχυσαρκία
- διαβήτης τύπου 2
Όλο και περισσότερα στοιχεία για τις επιπτώσεις στην υγεία
Η δημοσίευση στο The Lancet προσφέρει μια καθαρή εικόνα για τις αρνητικές συνέπειες μιας διατροφής πλούσιας σε UPFs. Γιατροί όλων των ειδικοτήτων βλέπουν ήδη τα αποτελέσματα της αυξημένης κατανάλωσης τέτοιων προϊόντων και η έρευνα βοηθά ασθενείς, αλλά και επαγγελματίες υγείας, να κατανοήσουν σε βάθος τους λόγους για τους οποίους πρέπει να μειωθούν τα UPFs.
Σε αυτό το πλαίσιο ειδικοί σημειώνουν πως χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να γίνει σαφές με ποιον μηχανισμό αυτά τα τρόφιμα βλάπτουν τον οργανισμό καθώς και συγκρίσεις διαφορετικών τύπων διατροφής.
Πώς να μειώσετε τα υπερ επεξεργασμένα τρόφιμα στη διατροφή σας
Η διαιτολόγος Monique Richard, μιλώντας στο Medical News Today, έδωσε ορισμένες πρακτικές συμβουλές για να περιοριστούν τα UPFs στην καθημερινή διατροφή. Ξεκινά πάντα με τρία βασικά: πρόσβαση, δυνατότητα και επίγνωση. Το βασικό είναι τι μπορεί να κάνει ο καθένας με βάση τις πραγματικές του ανάγκες.
Η πρώτη της συμβουλή είναι να προσθέσουμε πριν αφαιρέσουμε. Όταν προσθέτουμε πιο θρεπτικά τρόφιμα, τα UPFs περιορίζονται φυσικά με τον καιρό. Μπορεί να είναι ένα φρούτο με τη φυσική του φλούδα, μια χούφτα ξηροί καρποί ή λίγα όσπρια ή λαχανικά στο πιάτο.
Επόμενο βήμα είναι οι έξυπνες εναλλακτικές χωρίς να χάνουμε την ευκολία. Αν στα πρώτα συστατικά ενός προϊόντος βλέπουμε ζάχαρη, άμυλα, έλαια, γαλακτωματοποιητές ή σταθεροποιητές πιθανότατα πρόκειται για υπερ επεξεργασμένο τρόφιμο.
Μπορούμε να το αντικαταστήσουμε με κάτι πιο απλό. Για παράδειγμα, να αλλάξουμε τα ζαχαρούχα ποτά με νερό με εσπεριδοειδή ή βότανα ή με φυσική σκόνη λεμονιού ή πορτοκαλιού.
Συστήνει ακόμη να επιλέγουμε ελάχιστα επεξεργασμένες πηγές πρωτεΐνης όπως ψητό κοτόπουλο, φασόλια, γιαούρτι ή τόφου. Επίσης, αντί για τηγανητά πιάτα, προτιμάμε ψητά ή ψημένα στον φούρνο. Καλή επιλογή είναι και ο τόνος ή οι σαρδέλες, έστω και σε κονσέρβα αλλά με χαμηλό νάτριο.
Τέλος, μια καλή κίνηση είναι να αντικαταστήσουμε τα τσιπς ή τα κράκερ με ένα μείγμα ξηρών καρπών και αποξηραμένων φρούτων.
Η Richard ενθαρρύνει όλους να μαγειρεύουν λίγο περισσότερο στο σπίτι. Δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκο. Ακόμα και ένα γεύμα την ημέρα κάνει διαφορά. Χρησιμοποιούμε απλά υλικά όπως λαχανικά, φασόλια, αυγά, δημητριακά ολικής, βότανα και μπαχαρικά. Στόχος είναι να βασίζονται τα γεύματα σε πραγματικές τροφές και όχι σε συστατικά που δεν θυμίζουν τρόφιμο.
Το σύνολο αυτών των ευρημάτων και συμβουλών δείχνει ότι η μείωση των υπερεπεξεργασμένων τροφών είναι ένας από τους πιο άμεσους και εφικτούς τρόπους για να προστατεύσουμε την υγεία μας και να περιορίσουμε τον κίνδυνο για σοβαρές παθήσεις.
