27/2/2026
Η στρατηγική απεξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο εξελίσσεται σε πεδίο έντονης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, με εμφανείς πλέον τριβές στις σχέσεις Βρυξελλών – Ουάσιγκτον.
Παρά τη θεσμοθετημένη απόφαση για πλήρη διακοπή των ρωσικών εισαγωγών – που μέχρι σήμερα στηρίζουν οικονομικά την πολεμική μηχανή της Μόσχας στην Ουκρανία – στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαμορφώνονται διαφορετικές γραμμές και επιφυλάξεις.
Η δέσμευση για μηδενισμό της παρουσίας ρωσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά μετά τον Σεπτέμβριο του 2027 αποτελεί πλέον το κεντρικό πολιτικό διακύβευμα.
Οι υπόγειες ανατροπές
Και παρότι οι Βρυξέλλες και τα κράτη-μέλη νομοθέτησαν τελικώς την απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου – κλείνοντας ακόμη και πιθανά «παραθυράκια» πρόσμειξης ή έμμεσης εισαγωγής μέσω τρίτων χωρών, όπως το Αζερμπαϊτζάν, υπό την απειλή υψηλότατων χρηματικών προστίμων – σε ανεπίσημο επίπεδο ορισμένες κυβερνήσεις φέρονται να επιχειρούν de facto ανατροπή των συμφωνηθέντων. Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, το τελευταίο διάστημα καταγράφεται υπόγεια κινητικότητα Ευρωπαίων αξιωματούχων – τόσο σε κοινοτικό επίπεδο όσο και ως απεσταλμένων επιμέρους κρατών – που εργάζονται ανεπίσημα προς την κατεύθυνση αποδυνάμωσης του Κάθετου Ενεργειακού Διαδρόμου και περιορισμού της χρήσης αμερικανικού LNG.
Το βασικό επιχείρημα που προβάλλεται είναι ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αντικαταστήσει τη ρωσική ενεργειακή εξάρτηση με μια νέα, αμερικανική. Ωστόσο, η στάση αυτή ενισχύει την καχυποψία στην Ουάσιγκτον και προκαλεί ρήγμα στις διατλαντικές σχέσεις.
Το στοίχημα των 750 δισ. και η σκιά της Τουρκίας
Στο επίκεντρο αυτής της πολιτικής βρίσκεται και η εμπορική συμφωνία Ε.Ε. – ΗΠΑ, η οποία προβλέπει εισαγωγές αμερικανικού LNG ύψους 750 δισ. ευρώ στην τριετία, με στόχο την άμεση αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων και τη διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας της ηπείρου, την οποία όμως οι Ευρωπαίοι δείχνουν να αντιμετωπίζουν με απροθυμία.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο επανεισόδου ρωσικού αερίου μέσω τρίτων χωρών.
Η νέα ρύθμιση της Ε.Ε. προβλέπει ότι κάθε ποσότητα που εισέρχεται από την Τουρκία θεωρείται εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης, εκτός αν αποδειχθεί το αντίθετο.
Ωστόσο, εκτιμήσεις αναφέρουν ότι θα μπορούσαν να διοχετευθούν στην ευρωπαϊκή αγορά περίπου 17 δισ. κυβικά μέτρα ρωσικού αερίου μέσω τουρκικού εδάφους (Turk Stream).
Όπως παραδέχονται ακόμα και σε κυβερνητικό επίπεδο, εάν οι ποσότητες αυτές δεν εξαλειφθούν, η απεξάρτηση δεν θα είναι ουσιαστική. Επιπλέον, εάν το ρωσικό αέριο επιστρέψει σε χαμηλότερη και ιδιαίτερα ανταγωνιστική τιμή, θα υπονομεύσει συνολικά την πορεία του κάθετου διαδρόμου.
Παπασταύρου από Ουάσιγκτον: «Η απεξάρτηση πρέπει να είναι μη αναστρέψιμη»
Σαφές μήνυμα προς τις Βρυξέλλες έστειλε από την Ουάσιγκτον και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, υπογραμμίζοντας ότι η απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο πρέπει να είναι οριστική. «Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι το ρωσικό αέριο δεν θα επανεισέλθει στην Ευρώπη. Το ρωσικό αέριο βρίσκει αυτή τη στιγμή “ανορθόδοξους” τρόπους για να επιστρέφει», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Όπως σημείωσε, εάν δεν υπάρξει βεβαιότητα ότι η αποδέσμευση είναι μη αναστρέψιμη, τότε δεν θα επιτευχθεί πραγματική ενεργειακή ανεξαρτησία. Προειδοποίησε δε ότι η πιθανή επιστροφή ρωσικού αερίου μέσω Τουρκίας, ιδίως σε χαμηλότερη τιμή, συνιστά «πραγματικό κίνδυνο».
Και κατέληξε με σαφή πολιτική αιχμή: «Παρά τον εμπορικό ανταγωνισμό, είμαστε ενωμένοι σε ένα: δεν θέλουμε να ξαναδούμε την Ευρώπη υπό την ενεργειακή ομηρία της Ρωσίας».
Ρωγμές εντός της Ε.Ε. και το ελληνικό δίλημμα
Οι διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό της Ένωσης είναι πλέον εμφανείς. Χώρες όπως η Γερμανία και η Ουγγαρία, αλλά και κράτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης – μεταξύ αυτών η Ρουμανία και η Βουλγαρία – εμφανίζονται να σταθμίζουν το οικονομικό κόστος μιας πλήρους και αμετάκλητης διακοπής.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Η χώρα έχει επενδύσει στρατηγικά στον Κάθετο Ενεργειακό Διάδρομο και στη φιλοδοξία να εξελιχθεί σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο. Τυχόν αποδυνάμωση της κοινής ευρωπαϊκής γραμμής θα επηρέαζε άμεσα τη γεωπολιτική και
οικονομική της θέση.
Παρόλο που ουδείς το παραδέχεται δημοσίως και παρά τις αποτελεσματικές σιωπηρές παρεμβάσεις της Ουάσιγκτον, οι ίδιες πηγές παρατηρούν ότι το ζήτημα καθίσταται σταδιακά όλο και μεγαλύτερο σημείο τριβής ανάμεσα στις δύο όχθες του Ατλαντικού. Και προεξοφλούν ότι θα ενταθεί, καθώς στο επόμενο διάστημα αναμένεται οι ΗΠΑ να επιβάλουν περαιτέρω σκληρά μέτρα κατά όσων εμπορεύονται ρωσικό αέριο (ή προσμείξεις αυτού), κατά τα πρότυπα του εμπάργκο που έχουν επιβάλει συνολικά στην εμπορία και μεταφορά πετρελαίου από εχθρικές τους χώρες, όπως η Βενεζουέλα ή το Ιράν, με ένταξη των υπαιτίων σε χρηματοοικονομική μαύρη λίστα και «πάγωμα» λογαριασμών σε Ευρώπη και Αμερική.
Μια επικίνδυνη σύγκρουση
Πηγές με άμεση γνώση των διεργασιών προειδοποιούν ότι η υπόθεση αποκτά πλέον χαρακτηριστικά μείζονος γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, με συνέπειες που υπερβαίνουν το ενεργειακό πεδίο.
Εάν η Ευρώπη συνεχίσει να επιδεικνύει αμφισημία ή να επιχειρεί έμμεσες υπαναχωρήσεις έναντι της Ουάσιγκτον, το κόστος θα είναι βαθιά πολιτικό. Όπως σημειώνουν μια τέτοια στάση θα παγίωνε την εικόνα της Ε.Ε. ως αδύναμου παίκτη στη διεθνή σκακιέρα και θα έθετε την Ελλάδα σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, αναγκάζοντάς την να ισορροπήσει – ή ακόμη και να επιλέξει στρατόπεδο – σε μια σύγκρουση που υπερβαίνει σαφώς το εθνικό της
Πηγή: https://www.newmoney.gr
Πηγή φωτογραφίας: https://secure.gravatar.com
