11/2/2026
Μια ιστορική παρέμβαση με απρόβλεπτες συνέπειες
Όταν η Κίνα ξεκίνησε μια γιγαντιαία επιχείρηση δεντροφύτευσης για να «αναχαιτίσει» την επέκταση της ερήμου Γκόμπι, η κεντρική ιδέα ήταν να περιοριστεί η άμμος, να δεσμευτεί ο άνθρακας και να μετατραπούν οι άνυδρες εκτάσεις σε πράσινους «διαδρόμους». Ωστόσο, το σχέδιο είχε μια ανησυχητική παρενέργεια. Σε πολλές περιοχές, το δάσος άρχισε να «ρουφά» το νερό από το έδαφος και τους υδροφόρους ορίζοντες, στερώντας το από τις τοπικές κοινότητες, αλλάζοντας τη συχνότητα των βροχοπτώσεων και αναδιανέμοντας τους υδάτινους πόρους μακριά από εκεί που υπήρχε η μεγαλύτερη ανάγκη.
Μια ιστορική παρέμβαση με απρόβλεπτες συνέπειες
Επί δεκαετίες, η βόρεια Κίνα βρισκόταν υπό την ασφυκτική πίεση της ερήμου Γκόμπι, η οποία «κατάπινε» πόλεις, καλλιέργειες και εμπορικούς δρόμους. Για να αντιμετωπίσει την απειλή, το Πεκίνο ξεκίνησε μια δενδροφύτευση ιστορικών διαστάσεων, δημιουργώντας το λεγόμενο «Μεγάλο Πράσινο Τείχος»: μια δασική ζώνη που θα λειτουργούσε ως ανάχωμα στην άμμο και, παράλληλα, θα μείωνε το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα.
Αρχικά, η στρατηγική φάνηκε να αποδίδει. Δορυφορικές εικόνες και επίσημες αναφορές επιβεβαίωναν ότι η προέλαση της ερήμου είχε ανακοπεί σε αρκετά μέτωπα. Περιοχές που κάποτε ήταν άγονες άρχισαν να πρασινίζουν και η χώρα παρουσίαζε το έργο ως παγκόσμιο πρότυπο για την καταπολέμηση της ερημοποίησης.
Ο ανταγωνισμός των δέντρων με τους αγρότες
Τα προβλήματα άρχισαν να γίνονται ορατά όταν ανεξάρτητες μελέτες εξέτασαν τι κρυβόταν πίσω από τον καταπράσινο χάρτη. Σε πολλές περιπτώσεις, η Κίνα επέλεξε να χρησιμοποιήσει δέντρα που δεν ήταν αυτόχθονα αλλά αναπτύσσονται γρήγορα με αποτέλεσμα να έχουν τεράστια «δίψα» για νερό.
Τα δέντρα αυτά απορροφούν τεράστιες ποσότητες νερού από το υπέδαφος και το επιστρέφουν ως υγρασία στην ατμόσφαιρα. Στην πράξη, το δάσος άρχισε να ανταγωνίζεται ευθέως τους αγρότες και τις τοπικές κοινότητες για τον ίδιο πολύτιμο πόρο.
Έρευνες που δημοσιεύθηκαν σε επιστημονικά περιοδικά, όπως το Earth’s Future, δείχνουν ότι μεταξύ 2001 και 2020, περιοχές στην ανατολική και βορειοδυτική Κίνα είδαν τα αποθέματα γλυκού νερού να μειώνονται, ενώ η διαθεσιμότητα αυξήθηκε σε μέρη όπως το Θιβετιανό Οροπέδιο. Αυτό σημαίνει ότι η μαζική δενδροφύτευση δεν άλλαξε μόνο το τοπίο, αλλά παρενέβη στον ίδιο τον υδρολογικό κύκλο.
Το μάθημα για την Αφρική
Την ώρα που η διεθνής κοινότητα παρακολουθούσε εντυπωσιασμένη το κινεζικό εγχείρημα, ένα αντίστοιχο πείραμα άρχισε να γεννιέται στην άλλη πλευρά του πλανήτη: το Μεγάλο Πράσινο Τείχος της Αφρικής.
Η ιστοσελίδα clickpetroleoegas αναφέρει πως ο αρχικός στόχος ήταν η δημιουργία μια συνεχούς ζώνης βλάστησης 8.000 χιλιομέτρων που θα περνούσε από 22 χώρες στο Σαχέλ. Ωστόσο, οι Αφρικανοί ειδικοί συνειδητοποίησαν εγκαίρως ότι ήταν έτοιμοι να κάνουν το ίδιο σφάλμα με την Κίνα.
Σήμερα, το αφρικανικό σχέδιο έχει επαναπροσδιοριστεί: δεν είναι μια συνεχής γραμμή δέντρων, αλλά ένα «μωσαϊκό παρεμβάσεων». Αντί για ένα «βιομηχανικό» δάσος, η Αφρική επενδύει σε ανθεκτικά τοπία, όπου το δέντρο αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συστήματος που περιλαμβάνει τη γεωργία, την κτηνοτροφία, τη συλλογή ομβρίων υδάτων και την αξιοποίηση της τοπικής γνώσης και των παραδοσιακών σπόρων.