29/1/2026
Οι κλιματικές μεταβολές που εξελίσσονται τα τελευταία χρόνια δεν επηρεάζουν μόνο τις θερμοκρασίες, αλλά διαπερνούν ολόκληρο το οικοσύστημα που εξαρτάται από τη θερμότητα.
Το έδαφος και οι καλλιέργειες, που αναπτύσσονται σε αυτό βρίσκονται στο επίκεντρο αυτών των αλλαγών. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ μελετούν πώς η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει την υγρασία του εδάφους κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου, δηλαδή στο κρίσιμο χρονικό διάστημα όπου οι γεωργικές καλλιέργειες έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη σε νερό.
Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε εκτενή κλιματικά δεδομένα και αξιοποίησε υπολογιστικά μοντέλα, προκειμένου να χαρτογραφήσει τις περιοχές που εμφανίζουν τη μεγαλύτερη ευαλωτότητα. Ως ζώνες υψηλού κινδύνου αναδείχθηκαν η δυτική Ευρώπη –μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο– η κεντρική Ευρώπη, η δυτική Βόρεια Αμερική, η βόρεια Νότια Αμερική και η νότια Αφρική, περιοχές που ήδη βιώνουν αυξημένη πίεση από φαινόμενα ξηρασίας.
«Η κλιματική αλλαγή θερμαίνει τον αέρα, με αποτέλεσμα να εξατμίζεται περισσότερο νερό από το έδαφος και τα φυτά. Αυτό οδηγεί σε ξήρανση των χωραφιών ακόμη και σε περιόδους με αυξημένες βροχοπτώσεις, ιδίως την άνοιξη στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική», εξηγεί η καθηγήτρια Έμιλι Μπλακ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.
Όπως προειδοποιεί, όσο η υπερθέρμανση του πλανήτη συνεχίζεται, οι γεωργικές ξηρασίες ενδέχεται να ενταθούν σημαντικά μέσα στον αιώνα, ακριβώς σε περιοχές που παράγουν μεγάλο μέρος της παγκόσμιας τροφής. Αυτό σημαίνει ότι οι αγρότες θα χρειαστεί να στραφούν σε καλλιέργειες με αυξημένη αντοχή στην ξηρασία, ενώ στην Ευρώπη θα απαιτηθούν πιο αποτελεσματικά και προσαρμοσμένα συστήματα διαχείρισης των υδάτινων πόρων.
Οι καλοκαιρινές ξηρασίες ξεκινούν την άνοιξη
Μέχρι σήμερα, πολλές μελέτες επικεντρώνονταν κυρίως στα πρότυπα βροχόπτωσης και στους ετήσιους μέσους όρους υγρασίας του εδάφους, παραβλέποντας τη σημασία των εποχικών διαφοροποιήσεων. Ωστόσο, αυτά τα εποχικά μοτίβα είναι καθοριστικά για τη γεωργία. Η νέα έρευνα εστίασε αποκλειστικά στην καλλιεργητική περίοδο, αποκαλύπτοντας κινδύνους ξηρασίας που δεν αποτυπώνονται στις ετήσιες μετρήσεις βροχοπτώσεων.
Η υγρασία του εδάφους την άνοιξη, στην αρχή της καλλιεργητικής περιόδου, αποδεικνύεται καθοριστική για το αν θα εκδηλωθεί ξηρασία το καλοκαίρι. Ακόμη και όταν οι ανοιξιάτικες βροχές αυξάνονται, οι υψηλότερες θερμοκρασίες ενισχύουν την εξάτμιση σε τέτοιο βαθμό ώστε το έδαφος τελικά να στεγνώνει. Η έλλειψη υγρασίας που δημιουργείται την άνοιξη παρατείνεται και τους καλοκαιρινούς μήνες, θέτοντας σε σοβαρό κίνδυνο τις καλλιέργειες, όπως καταγράφεται στη μελέτη.
Η Ευρώπη και η δυτική Βόρεια Αμερική πλήττονται ιδιαίτερα, καθώς ο θερμότερος αέρας επιταχύνει την απώλεια υγρασίας από το έδαφος. Με δεδομένο ότι οι θερμοκρασίες αναμένεται να συνεχίσουν την ανοδική τους πορεία, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα πρόσφατα ακραία φαινόμενα ξηρασίας στην Ευρώπη –το 2003, το 2010 και το 2018– δεν ήταν τυχαία. Και στις τρεις περιπτώσεις είχαν προηγηθεί ξηρές άνοιξες ή αρχές καλοκαιριού. Χώρες όπως η Τσεχία βρέθηκαν στο επίκεντρο αυτών των φαινομένων, τόσο το 2003 όσο και την περίοδο 2014–2015.
Τι πρέπει να γίνει
Οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν έναν συνδυασμό μέτρων προσαρμογής και μετριασμού των κινδύνων. Στις λύσεις προσαρμογής περιλαμβάνονται η πιο αποδοτική χρήση του νερού και η μετάβαση σε καλλιέργειες με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην ξηρασία. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, οι τοπικοί αγρότες συχνά δεν διαθέτουν εμπειρία με τέτοιες καλλιέργειες, ενώ και ο μηχανολογικός εξοπλισμός δεν είναι πάντα κατάλληλος για την υιοθέτησή τους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η συστηματική παρακολούθηση και πρόβλεψη της ξηρασίας, ώστε οι αγρότες να μπορούν να λαμβάνουν έγκαιρα μέτρα περιορισμού των ζημιών. Στην Τσεχία, για παράδειγμα, την ευθύνη της παρακολούθησης έχει η αρμόδια υπηρεσία Intersucho.
Η δεύτερη στρατηγική αφορά τον μετριασμό, δηλαδή τη μείωση των αιτίων του προβλήματος. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η προσήλωση σε σενάρια χαμηλότερων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου θα μπορούσε να περιορίσει τη συχνότητα και την ένταση των ξηρασιών σε ευάλωτες περιοχές, χωρίς όμως να τις εξαλείψει πλήρως.
Πηγή: https://www.newmoney.gr
Πηγή φωτογραφίας: https://secure.gravatar.com
