28/8/2026
Η αντοχή της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο, καθώς το αδιέξοδο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παρατείνει την αβεβαιότητα γύρω από τις ενεργειακές ροές και επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα: για πόσο καιρό μπορούν τα διαθέσιμα αποθέματα να καλύπτουν το τεράστιο κενό που έχει δημιουργήσει η μεγαλύτερη σωρευτική διακοπή εφοδιασμού των τελευταίων δεκαετιών;
Η απάντηση είναι πιο περίπλοκη από όσο δείχνουν οι συνολικοί αριθμοί. Στα χαρτιά υπάρχουν δισεκατομμύρια βαρέλια σε κρατικές δεξαμενές, εμπορικές εγκαταστάσεις, κινεζικά αποθέματα και δεξαμενόπλοια. Ωστόσο, δεν είναι όλο αυτό το πετρέλαιο άμεσα διαθέσιμο για την αντιμετώπιση μιας παρατεταμένης κρίσης. Και όσο οι ροές δεν αποκαθίστανται, τόσο μεγαλύτερο μέρος του πραγματικού αποθέματος ασφαλείας καταναλώνεται.
Αυτό ακριβώς δημιουργεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για τις τιμές. Η σημερινή εικόνα της αγοράς ενδέχεται να υποτιμά τη σοβαρότητα της κατάστασης, καθώς μια περαιτέρω συρρίκνωση των διαθέσιμων βαρελιών θα μπορούσε να οδηγήσει σε απότομη ανατιμολόγηση του κινδύνου. Σε ένα δυσμενέστερο σενάριο, επίπεδα ακόμη και 120-140 δολαρίων το βαρέλι δεν θεωρούνται πλέον αδιανόητα.
Η μεγαλύτερη διακοπή εφοδιασμού
Η έκταση της ενεργειακής αναταραχής αποτυπώνεται στις εκτιμήσεις για τις ποσότητες που έχουν χαθεί από την αγορά. Από την έναρξη του πολέμου υπολογίζεται ότι έχουν αφαιρεθεί περίπου 2,6 δισ. βαρέλια πετρελαίου από την παγκόσμια προσφορά.
Σε σωρευτικούς όρους, πρόκειται για τη μεγαλύτερη διακοπή εφοδιασμού που έχει καταγραφεί, με εξαίρεση την ιρανική επανάσταση του 1979. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, τα 2,6 δισ. βαρέλια αντιστοιχούν περίπου σε 25 ημέρες ολόκληρης της παγκόσμιας κατανάλωσης, εφόσον ως βάση χρησιμοποιηθεί η προπολεμική ζήτηση των 103 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
Η πραγματική εξίσωση, πάντως, έχει μεταβληθεί. Η Κίνα έχει περιορίσει τη ζήτησή της τους τελευταίους μήνες, με αποτέλεσμα η συνολική κατανάλωση να βρίσκεται χαμηλότερα από τα επίπεδα που καταγράφονταν πριν από την πολεμική αναταραχή.
Παράλληλα, υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στην απώλεια της δυνητικής προσφοράς και στο πραγματικό ημερήσιο έλλειμμα της αγοράς. Παρότι υπολογίζεται ότι περίπου 11 εκατ. βαρέλια ημερησίως από τον Κόλπο έχουν βγει από την κανονική αλυσίδα εφοδιασμού, το καθαρό έλλειμμα που πρέπει να καλυφθεί εκτιμάται κοντά στα 5 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο δύσκολη τον Ιούλιο, όταν η διακοπή λειτουργίας του αγωγού CPC του Καζακστάν, ο οποίος μετέφερε περίπου 1,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως, αφαίρεσε πρόσθετες ποσότητες από μια αγορά που ήδη λειτουργούσε με σημαντικά μικρότερα περιθώρια ασφαλείας.
Το κρίσιμο όριο των 180 ημερών
Η πρώτη μεγάλη γραμμή άμυνας απέναντι σε ένα πετρελαϊκό σοκ είναι τα αποθέματα των ανεπτυγμένων οικονομιών. Τον Μάρτιο αποφασίστηκε η αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών από αποθέματα έκτακτης ανάγκης, με την επισήμανση ότι υπάρχουν δυνατότητες για πρόσθετες παρεμβάσεις εφόσον απαιτηθούν.
Συνολικά, τα κρατικά και εμπορικά αποθέματα στις χώρες του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας υπολογίζονται περίπου σε 1,5 δισ. βαρέλια. Θεωρητικά, μια τέτοια ποσότητα θα μπορούσε να καλύψει ένα έλλειμμα 5 εκατ. βαρελιών ημερησίως για περίπου 300 ημέρες.
Αυτός ο υπολογισμός, όμως, δίνει μια υπερβολικά αισιόδοξη εικόνα.
Ένα σημαντικό τμήμα των 1,5 δισ. βαρελιών αφορά εμπορικά αποθέματα, τα οποία διατηρούν οι επιχειρήσεις και τα διυλιστήρια για τη λειτουργία τους. Οι ποσότητες αυτές δεν μπορούν απλώς να διατεθούν στην αγορά με διοικητική απόφαση.
Έτσι, το ουσιαστικό κρατικό «οπλοστάσιο» περιορίζεται περίπου στα 900 εκατ. βαρέλια. Με ημερήσιο έλλειμμα 5 εκατ. βαρελιών, το συγκεκριμένο απόθεμα αντιστοιχεί σε περίπου 180 ημέρες κάλυψης.
Και ακόμη και αυτή η εκτίμηση δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η ποσότητα μπορεί να διοχετευθεί εύκολα, ταυτόχρονα και με τον απαιτούμενο ρυθμό στην παγκόσμια αγορά.
Το αποδυναμωμένο αμερικανικό «μαξιλάρι»
Ιδιαίτερη σημασία έχει η κατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου βρίσκεται περίπου το ένα τρίτο των εναπομεινάντων κρατικών αποθεμάτων.
Το αμερικανικό Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου (SPR) έχει υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα από τον Ιανουάριο του 1983. Το πρόβλημα, όμως, δεν περιορίζεται στον αριθμό των αποθηκευμένων βαρελιών.
Η κατάσταση των εγκαταστάσεων έχει επιδεινωθεί, δημιουργώντας αμφιβολίες για το πόσο από το αποθηκευμένο αργό μπορεί πραγματικά να αντληθεί και να διοχετευθεί στην αγορά όταν χρειαστεί. Εκτιμάται ότι περισσότερα από 100 εκατ. βαρέλια μπορεί να μην είναι πρακτικά διαθέσιμα.
Εάν το πραγματικά προσβάσιμο αμερικανικό απόθεμα βρίσκεται πλέον κοντά στα 200 εκατ. βαρέλια, τότε με βάση το σημερινό παγκόσμιο έλλειμμα θα αντιστοιχούσε μόλις σε 40 ημέρες κάλυψης.
Η συρρίκνωση του SPR αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά χρειάζεται ισχυρά αποθέματα ασφαλείας. Όσο μικραίνει αυτό το «μαξιλάρι», τόσο περισσότερο αυξάνεται η πιθανότητα μια νέα διαταραχή στην προσφορά να μεταφραστεί άμεσα σε απότομη άνοδο των διεθνών τιμών.
Το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα στη ζώνη κινδύνου
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν η εικόνα μετατοπίζεται από το αργό πετρέλαιο στα διυλισμένα προϊόντα.
Τα παγκόσμια αποθέματα ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων βρίσκονται κοντά στο χαμηλότερο σημείο του εύρους της τελευταίας πενταετίας. Αυτό σημαίνει ότι η αγορά διαθέτει μικρότερη δυνατότητα απορρόφησης ενός νέου σοκ ακριβώς σε καύσιμα κρίσιμα για τις μεταφορές, τη βιομηχανία και την οικονομική δραστηριότητα.
Οι πολεμικές επιχειρήσεις έχουν προκαλέσει προβλήματα σε διυλιστήρια στη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία, επιβαρύνοντας ιδιαίτερα την παραγωγή ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών. Επομένως, ακόμη και αν υπάρχουν επαρκείς ποσότητες αργού σε ορισμένες περιοχές, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχουν διαθέσιμα τα σωστά προϊόντα, στις σωστές αγορές και τη στιγμή που απαιτούνται.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Μια αγορά μπορεί να εμφανίζει ικανοποιητικά συνολικά αποθέματα πετρελαίου και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε συγκεκριμένα καύσιμα.
Το μεγάλο κινεζικό απόθεμα
Η Κίνα αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους άγνωστους παράγοντες της εξίσωσης. Το Πεκίνο δεν δημοσιοποιεί αναλυτικά στοιχεία για τα στρατηγικά και εμπορικά αποθέματά του, με αποτέλεσμα οι εκτιμήσεις να παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις.
Οι υπολογισμοί τοποθετούν τα κινεζικά αποθέματα αργού μεταξύ 1 και 1,7 δισ. βαρελιών, ενώ υπάρχουν επιπλέον άγνωστες ποσότητες καυσίμων και πετροχημικών προϊόντων.
Στο υψηλότερο άκρο αυτών των εκτιμήσεων, η Κίνα βρίσκεται σε σαφώς καλύτερη θέση από πολλές δυτικές οικονομίες. Με 1,7 δισ. βαρέλια, θα μπορούσε θεωρητικά να αντικαταστήσει για σχεδόν έναν χρόνο τις προπολεμικές εισαγωγές της μέσω των Στενών του Ορμούζ, οι οποίες ανέρχονταν περίπου σε 5,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Αυτό προσφέρει στο Πεκίνο σημαντικά μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο αντίδρασης σε σχέση με άλλους μεγάλους καταναλωτές, αν και η πραγματική διάρκεια εξαρτάται από την κατανάλωση, τις υπόλοιπες εισαγωγές και το πόσο από το απόθεμα μπορεί να αξιοποιηθεί χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ενεργειακή ασφάλεια της χώρας.
Το «πετρέλαιο στα χαρτιά» και το πραγματικό απόθεμα
Η συνολική εικόνα των παγκόσμιων αποθεμάτων μπορεί επομένως να είναι παραπλανητική. Στους συνολικούς υπολογισμούς περιλαμβάνονται κρατικά και εμπορικά αποθέματα, κινεζικές ποσότητες, το αμερικανικό SPR και εκατομμύρια βαρέλια που βρίσκονται εν πλω.
Το πετρέλαιο που μεταφέρεται με δεξαμενόπλοια, όμως, δεν αποτελεί κατ’ ανάγκη πραγματικό απόθεμα ασφαλείας. Μεγάλο μέρος του έχει ήδη πωληθεί και απλώς βρίσκεται καθ’ οδόν προς τον τελικό αγοραστή. Δεν μπορεί συνεπώς να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως ένα στρατηγικό απόθεμα που είναι διαθέσιμο για έκτακτη χρήση.
Αυτό είναι και το βασικό πρόβλημα της σημερινής αγοράς: άλλο το συνολικό πετρέλαιο που υπάρχει στο σύστημα και άλλο το πετρέλαιο που μπορεί πραγματικά να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη μιας έκτακτης έλλειψης.
Ορμούζ και κίνδυνος νέου σοκ στις τιμές
Στο επίκεντρο όλων παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, από όπου υπό κανονικές συνθήκες διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Οι ΗΠΑ και το Ιράν προβάλλουν αντικρουόμενες θέσεις ως προς τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας οδού, την ώρα που οι προσπάθειες επαναφοράς της προσωρινής συμφωνίας που είχε επιτευχθεί τον Ιούνιο δεν έχουν οδηγήσει σε ουσιαστική πρόοδο.
Όσο το διπλωματικό αδιέξοδο συνεχίζεται, το βασικό ερώτημα μετακινείται από το εάν υπάρχουν αρκετά βαρέλια παγκοσμίως στο πόσα από αυτά είναι άμεσα διαθέσιμα και για πόσο διάστημα.
Η αγορά εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές ποσότητες πετρελαίου, όμως το πραγματικό στρατηγικό απόθεμα είναι αισθητά μικρότερο από τον συνολικό αριθμό που εμφανίζεται στους υπολογισμούς. Αν η διακοπή των ροών παραταθεί και τα κρατικά αποθέματα συνεχίσουν να υποχωρούν, το περιθώριο προστασίας απέναντι στο επόμενο σοκ θα γίνεται ολοένα στενότερο.
Και τότε η εξίσωση μπορεί να αλλάξει γρήγορα: από τη σημερινή διαχείριση της έλλειψης σε μια μάχη για τα διαθέσιμα βαρέλια, με τις τιμές των 120 έως 140 δολαρίων να αποτελούν έναν πολύ πιο ορατό κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία.
Πηγή: https://www.newmoney.gr
Πηγή φωτογραφίας: https://secure.gravatar.com
